İzmir Tepekule Kongre ve Stant Merkezi’nde başlayan PAL EXPOCARE Yaşlı Bakım ve Sağlıklı Yaş Alma Fuarı, uzman isimleri ağırlamayı sürdürüyor. Fuar kapsamında düzenlenen PAN Geriatrics Sempozyumu’nun “Uzmanına Sor” etkinliğinde konuşan Dr. Öğretim Üyesi Cemil Yavuz, hasta ve yaşlı bakımında “tükenmişlik” tehlikesine dikkat çekti. Bakım verenlerin empati yeteneğini kaybetmemesi için ikazlarda bulunan Yavuz, “Bakıcı tükenmişliğini yaşamak istemiyorsak kendimizi unutmayacağız. Kendimize ayırdığımız bir ‘kutsal zaman’ kesinlikle olmalı,” dedi.
BAKIM YÜKÜ ALGISAL BİR DURUMDUR
Bakım yükünün bireyden şahsa değişen algısal bir süreç olduğunu belirten Dr. Cemil Yavuz, dünyada kabul gören ölçeklerle mevzuyu ele aldı. Yavuz, “Bakım yükü dediğimiz vakit şunu görüyoruz; bu algısal bir şey. Herkes birebir şeyi hissetmiyor. Altı yıldır annesine bakan biri ile altı aydır bakanın hissettiği yük tıpkı olmuyor. Lakin yük arttıkça şahıslarda fizikî ağrılar, toplumsal izolasyon, kendine vakit ayıramama ve duygusal yük artıyor,” tabirlerini kullandı.
MÜKEMMELİYETÇİ BİREYLER DAHA ÇABUK TÜKENİYOR
Dr. Yavuz, tükenmişliğin özellikle aşikâr kişilik özelliklerine sahip bireylerde daha süratli geliştiğine dikkat çekti. “A Tipi” olarak isimlendirilen, her şeyin denetim altında ve kusursuz olmasını isteyen kişilik yapılarının risk altında olduğunu belirten Yavuz, şunları söyledi:
“Gençliğinde her şey mükemmeliyetçi olsun, denetim altında olsun isteyen bireylerde tükenmişlik daha kolay oluyor. Zira her şeyin istedikleri üzere kusursuz gitmediğini görünce çabucak bocalıyorlar. Halbuki biraz daha sabırlı, ölçülü ve sorun çözme hünerine sahip, pratik zekâlı insanların tükenmişliğe girmediğini görüyoruz. Demek ki mükemmeliyetçilik bu süreçte çok âlâ bir şey değil.”
TEHLİKE ÇANLARI: DUYARSIZLAŞMA VE EMPATİ KAYBI
Sunumun en çarpıcı kısımlarından biri, tükenmişliğin hasta üzerindeki olumsuz etkileriydi. Bakım verenin duygusal kaynaklarını tükettiğinde “duyarsızlaşma” evresine geçtiğini belirten Dr. Yavuz, bu durumun tehlikelerine şu sözlerle işaret etti:
“Bakım yükümüz arttığı vakit tükenmişliğe girince, kendimize ziyan verdiğimiz üzere baktığımız kişiyi de ihmal ya da istismar etmeye, hatta şiddet uygulamaya kadar dönebiliyor iş. Duygusal tükenme sonrasında bizi duyarsızlaştırma dediğimiz evreye itiyor. Evvelce empati yapabildiğim şeyleri artık yapamıyorum, sabrım kalmıyor. Bu basamakta bakıcının ne kendisine ne de hastaya faydası oluyor.”
RİSK FAKTÖRLERİ: ERKEK HASTAYA BAKMAK VE EŞ OLMAK
Dr. Yavuz, tükenmişliği artıran risk faktörlerini şöyle sıraladı:
“Cinsiyet: Bir erkeğe bakım vermenin, bayana nazaran daha zorlayıcı olduğu ve tükenmişliği artırdığı gözlemleniyor.
Yakınlık Derecesi: Eşin eşine bakım vermesi, tükenmişliğe daha kolay iten bir faktör.
Süre: Haftalık bakım müddetinin seksen saati aştığı durumlarda risk artıyor.
Çoklu Roller: Hem ebeveyn olup hem de kendi anne-babasına bakan “sandviç kuşak” daha süratli tükeniyor.
Çözüm Önerisi: “Kutsal Zaman” Yaratın ve Yardım İsteyin”
Tükenmişlikle başa çıkmanın en kıymetli yolunun, bakıcının kendi muhtaçlıklarını görmezden gelmemesi olduğunu vurgulayan Dr. Yavuz, katılımcılara şu reçeteyi sundu:
“Bakıcı tükenmişliğini yaşamak istemiyorsak kendimizi unutmayacağız. Güvendiğiniz, içinizi boşaltabileceğiniz birini bulun. Amaçlarınızı gerçekçi belirleyin. Günde en az otuz dakika dua, meditasyon, müzik yahut tabiat ile kendinize ayırdığınız bir ‘kutsal zaman’ınız olsun. Ayrıyeten yardım alırken hudut koyun ve vazifeleri delege edin. Belediyelerden, derneklerden yardım isteme maharetine sahip olun.”
İzmir Tepekule Kongre ve Stant Merkezi’nde devam eden PAL EXPOCARE Fuarı ve PAN Geriatrics Sempozyumu, 7 Şubat’a kadar ziyaret edilebilir.
