Yanlış uygulama felaket getirebilir! Uzmanından bulut tohumlama uyarısı

İKÇÜ Orman Fakültesi Orman Mühendisliği Kısmı Havza Amenajmanı Anabilim Kolu Lideri Dr. Öğretim Üyesi Ufuk Özkan, son yılların en kurak devirlerinden birini yaşayan İzmir’de uygulanması gündemde olan bulut tohumlama prosedürü ile ilgili değerlendirmelerde bulundu. Dr. Özkan, bulut tohumlama usulünün, iklim değişikliğinin krize dönmesi ile mevcut su üretimini ya da yağış potansiyelini arttırmak için alternatif tahlillerden bir tanesi olduğuna lakin aşikâr riskler barındırdığına dikkati çekti.

‘BELİRSİZLİĞİ ÇOK YÜKSEK BİR UYGULAMA’

Dr. Özkan, daha önce 1992 ile 1994 yılları ortasında İstanbul’da denenen bir teknoloji olduğunu belirtip, “Şu anda Arap Yarımadası’nda da bulut tohumlama teknolojisi deneniyor. Bulut tohumlama, alternatif tahlil yaratmak ismine mantıklı ve bilimsel bir uygulama. Lakin kuraklığın yalnızca yağışın arttırılması ile çözülecek bir sorun olmadığını da belirtmek gerekir. Bulut tohumlama bilimsel doğruluğu kanıtlanmış fakat meçhullüğü çok yüksek olan bir uygulama. Bu sıfırdan bulut yaratma işi değildir. Mevcut bulutların ağırlaşma ölçüsünü ve yağmur taşıma kapasitesini arttırabilecek bir uygulamadır. Hasebiyle bizim temelinde muhtaçlığımız olan şey yeniden buluttur. Bulut yoksa bulut tohumlama da başarısız olacak bir işlemdir” diye konuştu.

‘ANLIK YA DA MEVSİMLİK OLARAK ARTIŞ SAĞLANABİLİR’

Bu uygulamanın yapılabilmesi için gerçek bir arazi planlamasının yapılması, yağmur suyu hasadını yapabilmesi ve yağmur suyu toplanabilmesi için gerekli dizaynların yapılması gerektiğini belirten Dr. Özkan, “Bilimsel olarak yağmur tohumlama, bulut tohumlama süreci mevcut yağmur ölçüsünü yüzde 25’lere kadar arttırabiliyor. Lakin meçhullüğü yüksek olan bir ihtimali de barındırdığı için riskli bir atılım olarak karşımıza çıkıyor. Yılın geneline baktığımız vakit, bulut tohumlama sonucu yapılan çalışmalarda yıllık su bütçesinin uzun devir ortalamalarına nazaran önemli manada artış gösterdiğini kaydeden bir çalışma yok. Anlık ya da mevsimlik olarak artış sağlanabilir” dedi.

‘SEL AFETİNE YOL AÇABİLİR’

Bu süreci uygularken dikkat edilmesi gereken birkaç konunun olduğunu belirten Dr. Özkan, “Birincisi doğru bulutu yeterli modelleyerek gerçek alana yağış yağdırmak. Gelen yağışın istenen ölçüde olması, istenen ölçüden daha az olması ya da beklenen ölçüden çok daha fazla yağış getirmesi ile sel yaşanabilme ihtimali mevcut. Bir oburu bulutun yanlış yere giderek, yanlış yere yağmuru bırakması ile sonuçlanacak bir ihtimalden bahsedebiliriz. Bu ihtimalleri değerlendirdiğimiz vakit, maliyeti yüksek ve uygulanabilirliğindeki belirsizlik sebebiyle de yarar maliyet oranı düşük bir süreç olarak isimlendirebiliriz. Hasebiyle bunun uygun planlanması, multidisipliner bir biçimde yeterli modellenmesi ve yanlışsız alanlara uygulanması gerekmekte. Şayet yanlış bir uygulama olursa sonucunda yanlış havzalara, İzmir dışına bir yere ya da İzmir’in altyapısında badirelerin yaşandığı bilhassa şiddetli yağışlardan sonra sel afetine yol açabilir. Yanlışsız planlanması çok değerli, önemli bir kaynak gerektiren bir çalışma. Bu nedenle uygun ve dengeli bir hazırlığın yapılması gerekir” açıklamasında bulundu.

‘KİRLİLİĞİN ARTTIĞINI GÖRÜYORUZ’

Geçen yıl temmuz ayından itibaren İzmir’de başarılı bir su siyaseti yürütüldüğünü söyleyen Dr. Özkan, “Bu başarı biraz da halkın özverisiyle gerçekleşen bir sonuç. Zira uzun devirli su kesintilere karşın halk su okuryazarlığı konusunda önemli bir bilince ulaştı. Bunun sanal medyanın tesiri ile yapılan gerçek ve bilimsel delili olan haberlerin tesiri de oldu. Fakat bu tasarruf ile kazanılan su ölçüsünü artık yılın geneline yayarak, arazi planlanmasının yapılıp bilhassa sanayi kuruluşlarının muhakkak kotalarının olduğu bir sisteme çekmek zorundayız. Böylece vatandaşın üzerindeki bu tasarruf baskısını biraz hafifletebilmiş oluruz. Zira en sonucunda su, toplumsal sıhhat ve toplumsal hijyene eş paha olduğu için halkın suya erişimine muhtaçlık var. İzmir’i besleyen ana havzalarda kentleşmenin önemli manada arttığını görüyoruz. Bu kentleşmenin geri, eski haline çevirerek bilhassa su geçirimsiz olan alanların yarı geçirimli ya da tam geçirimli olarak yeşil altyapıyla entegre bir formda tekrar dizayn edilmesi gerekiyor. Örneğin; Gediz Havzası, İzmir’in kuzeyinde yer alıp bilhassa ziraî üretim konusunda İzmir’i önemli alanda besleyen, çok kaliteli su kaynaklarına sahip ve bilhassa göçmen kuşlar bakımından da değerli alanlara sahip bir havza. Lakin burada giderek kirliliğin, ormansızlaşmanın ve kentleşmenin arttığını görüyoruz” dedi.

‘ORTA VE UZUN VADELİ STRATEJİLERE GEÇMELİYİZ’

Dr. Özkan, “Şehirleşmenin artmasıyla geçirimsiz katmanların artışı ve üst havzalarda suyu temel biriktirdiğimiz ve kaliteli su elde ettiğimiz yerlerde ormansızlaşma sonucunda suya olan erişimin ve üretilen su ölçüsünün azalmasını örnek gösterebiliriz. Su tasarrufu ile kısa vadede yapmamız gereken her şeyi yaptık. Lakin orta ve uzun vadeli stratejilere geçmek mecburiyetindeyiz. Artık topraklarımızı yağmur suyu hasadına uygun hale getirmemiz, kentlerimizde su geçirebilir, su biriktirilebilir alanlar oluşturulması gerekiyor. Dere kanallarının artık betonlaşmadan çıkartılarak doğal kanal haline getirilmesi, yapay sulak alanlar yapılması, orman ve yeşil alan ölçüsünün arttırılması gerekiyor. Bunun için de belediyenin, mahallî belediyelerin, büyükşehrin, bakanlığın Devlet Su İşleri’nin ve sivil halk temsilcilerinin STK’ların ve vatandaşların içinde bulunduğu sistemlerle çok iştirakçi bir formda ortak siyasetlerle, ortak stratejilerle yönetilmesine muhtaçlık var” diye konuştu.