Uzmanlar uyardı: “Hesaptaki sıra dışı ödemeler” demansın habercisi olabilir

Demans ve Alzheimer, birçok vakit unutkanlıkla anılsa da erken periyotta daha az konuşulan işaretler de görülebiliyor. Bunlardan biri, kişinin para idaresinde bariz değişimler yaşaması. ABD’de kredi raporları ve sıhhat dataları üzerinden yapılan yeni bir tahlil, demans teşhisinden yıllar evvel finansal davranışlarda bozulma başlayabileceğini ortaya koydu. Çalışmaya nazaran “karakter dışı” ödemeler, birden fazla banka transferi ve artan gecikmeler, erken ihtar işareti olarak bedellendiriliyor.

TANIDAN 5 YIL EVVEL KREDİ NOTU DÜŞÜYOR, GECİKMELER ARTIYOR

Araştırmada, New York Federal Rezervi’nden uzmanların ABD’deki kredi raporlama bilgileri ile Medicare kayıtlarını birlikte tahlil ettiği belirtildi. Bulgulara nazaran, bir kişinin ortalama kredi notu demans teşhisinden evvelki beş yılda düşerken, borç gecikmeleri (arrears) yükseliyor.

Araştırmacılar, şimdi teşhis almamış bellek bozukluklarının finansal açıdan “zararlı sonuçlar” doğurabileceğini vurgulayarak, bu durumun teşhis sonrası ailelerin yaşadığı ekonomik baskıyı daha da ağırlaştırabileceğini söz etti.

Çalışmada ayrıyeten erken evre Alzheimer ve bağlı bozuklukların sadece ödeme gecikmeleriyle sonlu kalmadığı;

• yeni hesap açma davranışını,
• borç birikimini,
• kredi kullanım oranını,
• kredi tiplerindeki dağılımı
• da etkileyebileceği kaydedildi.

BANKA BİLGİLERİ “BİLİŞSEL GERİLEMEYİ” ERKEN GÖSTEREBİLİR

Demansın erken sinyallerinin finansal davranışlar üzerinden izlenebileceğine dair bulgular sırf bu çalışmayla hudutlu değil. Haberde, Nottingham Üniversitesi’nden Prof. John Gathergood ile Lloyds Banking Group’tan David Leake’in yürüttüğü bir diğer araştırmaya atıf yapıldı.

Söz konusu çalışmada, resmi olarak “vekalet” (power of attorney) kaydı bulunan lakin kapasite kaybı bildirimi yapılmamış bireylerin günlük finansal davranışları incelendi. Araştırmacılar, sıradan görünen para hareketlerinin bilişsel gerilemenin erken işaretlerine işaret edebileceğini kıymetlendirdi.

Prof. Gathergood, “Bu örüntüler, finans kuruluşlarının elindeki davranış datalarının bilişsel gerilemenin erken ortaya çıkışını gösterebileceğine dair birinci büyük ölçekli ispatı sunuyor” dedi. Gathergood ayrıyeten, anonimleştirilmiş bankacılık bilgilerinin sorumlu biçimde kullanılması halinde toplumun en kırılgan kesitlerini müdafaaya katkı sağlayabileceğini vurguladı.

“ERKEN TESPİT KRİTİK”: GERİ DÖNÜLMEZ KAYIPLAR UYARISI

Demansın kesin bir tedavisi bulunmasa da uzmanlar erken tespitin hayati ehemmiyet taşıdığını belirtiyor. Haberde, Johns Hopkins Bloomberg Halk Sıhhati Okulu’nun 2020 tarihli çalışmasına da değinildi. Çalışmanın başyazarı, daha erken tarama ve teşhisin; haciz, el koyma üzere geri dönülmez finansal sonuçların riskini azaltmak açısından değerli olduğunu belirterek, bunun hem hastanın hem de ailenin ekonomik güvenliğini muhafazada kritik rol oynayabileceğini söz etti.

NE VAKİT DİKKAT KESİLMEK GEREKİYOR?

Araştırmalar, tek bir kusurlu ödeme ya da küçük bir gecikmenin tek başına demans manasına gelmeyeceğini gösteriyor. Lakin uzmanlara nazaran şu değişimler “alışılmadık” biçimde artıyorsa dikkat cazibeli olabilir:

• Düzenli ödemelerin aksaması
• Kısa müddette çok sayıda transfer yapılması
• İhtiyaç dışı para çekimleri
• Borçların süratle birikmesi
• Daha evvel görülmeyen harcama kalıpları

Bu cins işaretler, sırf finansal risk açısından değil; mümkün bilişsel gerilemeyi erken fark etmek açısından da değer taşıyor.