Trump’ın ‘Barış Kurulu’ imzaya açılıyor: Dünya yeni bir düzene mi sürükleniyor?
ABD Başkanı Donald Trump’ın küresel çatışmaları çözmeyi hedeflediğini söylediği “Barış Kurulu” teşebbüsü, Batılı müttefiklerden beklenen takviyesi göremedi.
Trump’ın, “Birleşmiş Milletler’in yerini alabilir” imasında bulunduğu konsey, birtakım ABD müttefiklerinde korkuya yol açtı.
Trump’ın “Barış Kurulu” fikrini birinci olarak eylülde, ABD arabuluculuğunda hazırlanan 20 unsurluk Gazze ateşkes planının ikinci etabı kapsamında gündeme getirdiği belirtildi.
Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi’nin kasım ayında planı desteklemesiyle heyetin Gazze’nin silahsızlandırılması ve yine inşasını denetlemesi öngörülmüştü.
Ancak CNN’in ulaştığını bildirdiği taslak tüzüğe nazaran heyetin kapsamı genişletildi. Taslakta Gazze’ye direkt atıf yapılmazken, şuranın “çatışmadan etkilenen ya da çatışma tehdidi altındaki bölgelerde barış, istikrar ve yönetişimi” teşvik edecek bir “uluslararası örgüt” olarak tanımlandığı aktarıldı.
TRUMP “SÜRESİZ BAŞKAN” OLACAK
Kurulun tüzük taslağına nazaran Trump’ın “süresiz başkan” olarak misyon yapacağı, bunun ikinci başkanlık periyodunun ötesine uzanabileceği tabir edildi.
Kurulun üst yapısında ise “kurucu yürütme kurulu”nun yer alacağı ve bu konseyde Trump’ın damadı Jared Kushner, ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio, özel temsilci Steve Witkoff ile eski İngiltere Başbakanı Tony Blair’in bulunacağı kaydedildi.
HANGİ ÜLKELER DAVET EDİLDİ?
Habere nazaran Trump idaresi, “Barış Kurulu”na iştirak için onlarca ülkeye davet gönderdi. Davet edilen 50 ülkeden yaklaşık 35’inin, Davos’taki Dünya İktisat Forumu kapsamında perşembe günü yapılması planlanan imza merasimine katılmasının beklendiği belirtildi.
Kurulun daimi üyeliği için 1 milyar dolarlık bir “kalıcı koltuk” bedeli öngörüldüğü; elde edilecek fonun Gazze’nin tekrar inşası için kullanılacağı sav edildi.
CNN’in haberine nazaran Birleşik Arap Emirlikleri, Suudi Arabistan, Mısır, Katar, Bahreyn, Pakistan, Türkiye, Macaristan, Fas, Kosova, Arjantin ve Paraguay daveti kabul etti. Kazakistan ve Özbekistan’ın yanı sıra Endonezya ve Vietnam’ın da heyete katılmayı kabul ettiği aktarıldı.
İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu’nun da şuraya dahil olduğu, fakat Netanyahu’nun Gazze yürütme şurasında Türkiye ve Katar’ın yer almasına reaksiyon gösterdiği belirtildi. Netanyahu hakkında Memleketler arası Ceza Mahkemesi’nin yakalama kararı bulunduğu da hatırlatıldı.
Haberde, “Avrupa’nın son diktatörü” olarak anılan Belarus lideri Aleksandr Lukaşenko’nun da konseye katıldığı tabir edildi. Trump’ın CNN’e yaptığı açıklamada, “Kurulda tartışmalı isimler var” dediği aktarıldı.
Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin’in de davet edildiği ve Trump’ın “Putin’in katılmayı kabul ettiğini” öne sürdüğü belirtilirken, Moskova’nın şimdi resmi doğrulama yapmadığı kaydedildi.
HANGİ ÜLKELER REDDETTİ?
Kurula yönelik itirazların başında, teşebbüsün Birleşmiş Milletler ile nasıl bir alaka kuracağı ve BM’nin rolünü zayıflatıp zayıflatmayacağı tasası yer aldı. Fransa ve Norveç’in bu münasebetlerle daveti reddettiği bildirildi.
Çin’in davet edildiğini doğruladığı lakin iştirak konusunda net karar açıklamadığı; Pekin’in “BM merkezli milletlerarası sistemi muhafazaya bağlı” olduğunu vurguladığı aktarıldı.
Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenski’nin, Rusya ile birebir yapıda yer almanın sıkıntı olduğunu söylediği; Belarus’un da Rusya’nın müttefiki olduğu gerekçesiyle tenkitte bulunduğu kaydedildi.
İtalya Başbakanı Giorgia Meloni’nin ise iştirakin anayasal sıkıntılar doğurabileceğini belirterek imza merasimine gitmeyeceğini açıkladığı söz edildi.
“1 MİLYAR DOLARLIK KOLTUK” ELEŞTİRİSİ
Kurulun en tartışmalı taraflarından birinin, üç yıllık üyeliğin akabinde daimi üyelik için 1 milyar dolar ödenmesi kaidesi olduğu belirtildi.
Bu modelin “yolsuzluğa açık” olabileceği ve siyasi pazarlıklara yer hazırlayabileceği yorumları yapıldı.
Trump’ın konseyin “BM’nin yerini alabileceği” yönündeki sözleri tartışmaları büyütürken, Birleşmiş Milletler’in üst seviye insani yardım yetkilisi Tom Fletcher, “BM hiçbir yere gitmiyor” diyerek bu iddiayı reddetti.
KURULUN YETKİSİ NE OLACAK?
BM Güvenlik Konseyi’nin kasım ayında “Barış Kurulu”na yetki verdiği, lakin bu yetkinin sırf 2027’ye kadar ve Gazze ile sonlu olduğu belirtildi. Rusya ve Çin’in oylamada çekimser kaldığı ve karar metninin BM’ye Gazze’nin geleceğinde net bir rol vermediği gerekçesiyle tenkit yönelttiği aktarıldı.
Güvenlik Kurulu kararı, “Barış Kurulu”nun Trump’ın planı kapsamında Gazze’nin tekrar inşası için çerçeve oluşturmasını ve finansmanı koordine etmesini öngörüyor. Ayrıyeten konseyin Gazze’de süreksiz bir “Uluslararası İstikrar Gücü” konuşlandırmasına müsaade verildiği ve konseyin her altı ayda bir Güvenlik Konseyi’ne rapor sunacağı kaydedildi.
Gazze dışındaki çatışmalarda ise heyetin hangi türel yetkiye sahip olacağı, nasıl bir yaptırım gücü bulunacağı ve BM ile nasıl çalışacağı bahislerinin bilinmeyen olduğu vurgulandı.
Taslak tüzüğe nazaran Trump’ın, veto yetkisi ve üye çıkarma dahil geniş yürütme yetkilerine sahip olacağı söz edildi. Şuranın, “uluslararası hukuka uygun barış inşa fonksiyonları” yürüteceği belirtildi.
