Memet Baydur’un kült oyunu, yeni bir temsille sahnede: Bu ‘kamyon’, Türkiye!

Bir kamyon ve onun etrafında şekillenen bir olay, ne kadar Türkiye’ye benzeyebilir?

Türk sinemasının ve tiyatrosunun değerli isimlerinden Memet Baydur’un 1990’larda yazılan ve sahnelenmeye başlayan “Kamyon” oyunu, tam da Türkiye’nin gerçekçi bir fotoğrafını yansıtıyor.

Önceki akşam, Şişli Tiyatrosu’nda prömiyerini yapan “Kamyon” oyunu da bugünün Türkiyesi’nden bakıldığında, geçmişin izinin hâlâ ne kadar tesirli olduğunun altını çiziyor.

BEKLENEN KURTARICI

Oyunun yazıldığı ve birinci sahnelendiği devirde, Türkiye’deki köyden kente göç hareketi en önemli günlerini yaşıyordu. O günlerin birinde, Gaziantep’ten İstanbul’a giden bir nakliye kamyonu, kırsal bir alanda bozulur; sürücü, muavin ve iki hamal, kendilerini kurtaracak tamirciyi bekler ve kıssa başlar.

Baydur oyunu “Bahçıvan İbrahim’e, Araç Köyü’nden Gülizar’a, oğlu Ali’ye, Gül’e, Sebzeci Ago’ya, Fatma’ya, Salih Efendi’ye, Mehmet Efendi’ye, Kalbi Delik Bacı’ya, Hatice Hanım’a ve yerinden yurdundan edilmiş bütün köylülere” adayarak bir aydın sorumluluğuyla köylü-kentli çatışması, yer yer köylülükten duyulan utanç ve kentli olma hevesi, sömürü sisteminin yarattığı adaletsizlikler ve kimlik arayışları bağlamında Türkiye’deki farklı kültürlerin bir ortada yaşayabilme umudu ve inancını pekiştiriyor: Buradayız ve bir ortadayız, bir kurtarıcı beklemenin manası yok.

Yeni temsilde “Entarisi Ala Benziyor” türküsünün Seyahat direnişi günlerinde dillerimize pelesenk olan “Çapulcu musun vay vay/Eylemci misin vay vay”a dönüşmüş halinin eklenmesi bu umudu ve inancı pekiştirmeye katkı sağlamış.

ÖNEMLİ DEĞİŞİKLİK

Şişli Tiyatrosu’nun sahnelediği oyunda, Necati’yi Mehmet Okuroğlu, Abuzer’i Selçuk Delipınar, Recep’i Oğuzhan Yörük, Şaban’ı Ümit İlban canlandırıyor. Oyundaki “Yanbolu köylüleri” bu temsilde iki bayan olarak karşımıza çıkıyor.

Oyunun metnindeki Zeynel ve Zülfü, yeni temsilde Zeynep (Başak Kalkan) ve Zülfüye (Gülay Sütçü) olarak değiştirilmiş. Şenol Önder’in direktörlüğünü yaptığı oyunun dramaturjisi Dilek Önder’e ilişkin. Zeynep olarak izlediğimiz Başak Kalkan tıpkı vakitte oyunun direktör yardımcısı. Afiş tasarımı R. Onur Duru’ya ilişkin olan oyunun ışık dizaynında Lider Abi, dekor dizaynında ise Şenol Lider imzası var.

Hemen burada eklemeliyiz ki sahneyi dolduran derme çatma kamyon her ne kadar bir kamyonun temsili üzere dursa da ekonomik meselelerden siyasal kaosa, Türkiye’nin bugünkü derme çatmalığı formunda okunabilir.

Işık ve ses tasarımı oyunun ruhuna uygun bir halde geliştirilmiş, oyunu izlerken siz de kendinizi Anadolu’nun ücra bir köşesinde mahsur kalmış dört köylüden biri üzere hissedebiliyorsunuz.

Oyun, 16-24-31 Ocak saat 20.30’da, Şişli Tiyatrosu’nda yine izleyiciyle buluşacak.

‘GÖÇ, SINIF FARKI, GÜVENLİK VE UMUT ARAYIŞI’

Prömiyer sonrası oyunun yönetmeni Şenol Önder’e ve “Kamyon”un sürücüsü Mehmet Okuroğlu’na “oyunun günümüz Türkiye’sine olan yaklaşımı”nı sorduk.

Şöyle yanıtladılar: Lider: Memet Baydur’un Kamyon oyununun teması bekleyiş ve mana arayışı, toplumsal sınıf farkları, yardımlaşma ve dayanışma, çağdaş hayatın çelişkileri… Bugün oyunu okurken/metni değerlendirirken bu temaları yalnızca bireyler ortası ilgiler bağlamında değil, günümüz Türkiye’sinde hâlâ tesirli olan ekonomik eşitsizlik, göç, aidiyet ve toplumsal beklentiler açısından da yorumlamak kıymetlidir.

Usta müellifin vakitsiz yazımını 1990’larda kaleme almasına karşın irtibattan mahrum bireylerin bir ortada durma gayreti, zorla bağlanan münasebetler ve insanın “yolda kalmışlık” hali üzerine bir alegori 2026 yılında geçerliliğini maalesef hâlâ korumaktadır.

Oyun 1980–90’lar Türkiye’sinin sosyo politik atmosferinden doğmuş olabilir; bugün ise göç, sınıf farkı, güvenlik/umut arayışı üzere temalar hâlâ şimdiki. Hasebiyle oyunu yalnızca periyoduyla değil günümüzle de ilişkilendirerek okumak, metnin zenginliğini ortaka koyuyor.

Okuroğlu: Mehmet Baydur’un köyden kente göçün tesirlerinin insanların hayatını tüm taraflarıyla tesiri altına aldığı, kapitalizmin memleketin tüm kılcallarına yerleştiği bir devirde yazdığı bir oyun olan “Kamyon” bu taraflarıyla hâlâ yeni diyebiliriz. Yolda kalmış bir kamyonun (belki de memleketin) yarattığı çaresizlikten çıkmak için umudun, gelmesi beklenen bir kahramana değil de kamyonun mürettabatının (belki de halkın) birbirlerine tutunmasına bağlanması gerektiği kısmı ise muhakkak şimdiki.