OMÜ Eğitim Fakültesi Türkçe ve Toplumsal Bilimler Eğitimi Kısım Lideri Prof. Dr. Cevdet Yılmaz, nüfusun yaşlanma sürecini, bu sürecin toplumsal ve ekonomik tesirleri ile faal yaşlanma anlayışının farklı boyutlarını kıymetlendirdi.
Dünya Sıhhat Örgütü ve Birleşmiş Milletler üzere memleketler arası kuruluşlar, yaptıkları çalışmalarda yaşlı bireylerin sırf ömür mühletini değil, hayat kalitesini de artırmayı amaçladığını belirten Prof. Dr. Cevdet Yılmaz, “Dünya genelinde sadece gelişmiş ülkelerde değil, gelişmekte olan ülkelerde de 60 yaş üstü nüfus süratle artıyor. Bugün ülkelerin ortak amacı, bu nüfusun daha uzun müddet sağlıklı, üretken ve toplumla bağını koparmadan yaşamasını sağlamak. 2000’li yıllardan itibaren Dünya Sıhhat Örgütü ve Birleşmiş Milletler, bu gaye doğrultusunda ‘aktif yaşlanma’ ve ‘yaşlı dostu toplumlar’ kavramlarını ön plana çıkardı. Gaye, yaşlı bireylerin yalnızca hayat mühletini değil, ömür kalitesini de artırmak” diye konuştu.
TÜRKİYE’DE YAŞLI NÜFUSUN ORANI SÜRATLE ARTIYOR
Nüfus yaşlılığı ile ilgili bilgilendirmede bulunan Prof. Dr. Cevdet Yılmaz, “Nüfusun yaşlanmasının iki temel nedeni var. Doğurganlık oranlarının düşmesiyle mevcut nüfus içinde yaşlı nüfus oranının artması ve ömür mühletinin uzaması. Beşerler artık yalnızca daha uzun yaşamıyor, ileri yaşlarda da daha fazla nüfus daha uzun müddet hayatta kalıyor. Bu durum, toplumların yaş ortalamasını süratle üst çekiyor. Çalışma hayatı açısından bakıldığında 65 yaş çoklukla emeklilik yaşı kabul edilse de üretkenlik ve toplumsal hayat bakımından 55 yaş üstü nüfus da yaşlılık sürecine dahil ediliyor. Dünya bilgileri açık bir tablo ortaya koyuyor. 1950’de dünya nüfusunun yüzde 8’i 60 yaş üstüyken, bu oran 2014’te yüzde 12’ye yükseldi. 2050’de ise yüzde 21’e ulaşması bekleniyor. Günümüzde Japonya, İtalya ve Portekiz üzere ülkeler yaşlı nüfus oranının en yüksek olduğu ülkeler ortasında yer alıyor. Bu tablo karşısında pek çok ülke, etkin yaşlanmayı destekleyecek yeni stratejiler geliştirmek zorunda kalıyor. Türkiye de bu sürecin dışında değil. Türkiye’de yaşlı nüfusun toplam nüfus içindeki oranı son yıllarda süratle artıyor. Son 10 yılda genel nüfus artış suratı sonlu kalırken, yaşlı nüfus çok daha süratli büyüdü. Birleşmiş Milletler kriterlerine nazaran yaşlı nüfus oranı yüzde 8’in üzerine çıkan ülkeler ‘yaşlı ülke’ olarak kabul ediliyor ve Türkiye bu eşiği aşmış durumda” tabirlerini kullandı.
‘AMAÇ, YAŞLILARIN BAĞIMSIZ VE ONURLU BİR ÖMÜR SÜRMESİNİ SAĞLAMAK’
Nüfustaki yaşlanmanın ekonomik ve toplumsal açıdan birçok sorun yarattığını belirten Prof. Dr. Yılmaz, “Nüfusun yaşlanması sırf demografik bir sıkıntı olmayıp, ekonomik ve toplumsal sonuçlar da doğuruyor. İşgücüne iştirakin azalmasıyla birlikte emeklilik sistemleri, sıhhat hizmetleri ve toplumsal güvenlik düzenekleri üzerindeki baskı artıyor. Avrupa ülkelerinde bu sürecin kamu maliyesi açısından riskler oluşturduğu ve jenerasyonlar ortası dayanışmayı zayıflatabileceği vurgulanıyor. Bu nedenle faal yaşlanma, yalnızca yaşlı bireyleri değil, toplumun genel refahını ilgilendiren bir mevzu olarak öne çıkıyor. Faal yaşlanma; yaşlı bireylerin uzun mühlet sağlıklı, üretken ve toplumsal ömrün içinde kalmasını amaçlıyor. Bu süreç sırf istihdamla hudutlu kalmıyor; istekli faaliyetler, bilgi ve tecrübenin genç jenerasyonlara aktarılması ile toplumsal ve kültürel yaşama iştirak da bu anlayışın değerli ögeleri ortasında yer alıyor. Maksat, yaşlı bireylerin bağımsız ve onurlu bir ömür sürmesini sağlamak” dedi.
SOSYAL BAĞLANTILARIN AZALMASI, YALNIZLIK VE TOPLUMSAL İZOLASYON RİSKİNİ ARTIRIYOR
Kent ömrünün; kalabalık, gürültü, hava kirliliği ve hizmetlere erişimde yaşanan zorluklar nedeniyle yaşlı bireyler için kimi zahmetler barındırdığını söyleyen Dr. Yılmaz, şöyle konuştu:
“Ekonomik şartlar, eğitim seviyesi ve toplumsal etraf yaşlılık periyodundaki muhtaçlıkları belirginleştirirken, bilhassa bayanlar daha kırılgan bir pozisyonda bulunabiliyor. Emeklilikle birlikte toplumsal alakaların azalması, yalnızlık ve toplumsal izolasyon riskini artırıyor. Buna rağmen yaşlı bireylerin bilgi ve ömür tecrübesi, nesiller ortası bağların güçlenmesi açısından kıymetli bir bedel taşıyor. Bu noktada kırsal hayat; tabiatla iç içe olma, üretkenlik imkânları ve toplumsal dayanışma yapısıyla etkin yaşlanma açısından kıymetli fırsatlar sunuyor. Kentlerde artan hayat maliyetleri emeklileri daha sade bir yaşama yöneltirken, kırsal hayat bu açıdan avantaj sağlıyor. Önümüzdeki yıllarda yaşlı nüfusun artışıyla birlikte yaşlı dostu yerleşimler ve ‘yerinde yaşlanma’ anlayışının değeri daha da artacak. Yaşlı nüfusa sunulacak faal yaşlanma seçenekleri yanlışsız siyasetlerle güzel yönetilirse kamu kaynakları üzerindeki baskı daha az olacaktır. Bu nedenlerle etkin yaşlanma süreci uygun takip edilmeli, yaşlanan nüfusun üretkenlikten kopmasına göz yumulmamalıdır. Yakın bir gelecekte pasif yaşlı nüfus kâbusuyla uyanmak istemiyorsak süreci uygun takip etmeli, yaşlanma sürecini fırsata çevirecek siyasetler üretmeli, bunları geliştirmeli ve süratle uygulamaya başlamalıyız.”
