Açılımın yeni başlığı, ‘Umut hakkı’: Erdoğan suskun, kulisler ‘umut hakkı’ diyor

Ankara kulislerinde yeni açılım süreci tartışmaları kapsamında terör örgütü PKK’nin elebaşısı Abdullah Öcalan’ın özgür bırakılmasının önün açan “umut hakkı” başlığı son günlerde fısıltıdan çıkarak yüksek sesli bir tartışmaya dönüşmüş durumda.

“Umut hakkı” kavramını ilk kez MHP lideri Devlet Bahçeli, süreci fitilleyen konuşmasında kullanmıştı. Bahçeli, “Şayet tecridi kaldırılırsa, gelsin DEM Parti küme toplantısında konuşsun. Terörün bittiğini, örgütün lağvedildiğini ilan etsin. Bu dirayet ve kararlılığı gösterirse, umut hakkının kullanımıyla ilgili yasal düzenlemenin yapılması ve bundan yararlanmasının önü de arkasına kadar açılsın” demişti.

AKP ise bugüne dek bu kavramı kullanmaktan geri durdu. AKP kurmayları, umut hakkına kapının kapalı olduğunu sık sık lisana getirdi. Öte yandan Bahçeli, son olarak da “PKK’nın kurucu önderliğinin 27 Şubat 2025 tarihli davetinde cezaevinden çıkma ve özgürlüğüne kavuşma talebinin bulunmadığı ortadadır” tabirlerini kullandı. Ancak DEM Parti, ısrarla umut hakkı talebini yineleyerek Meclis’teki araştırma komitesi için hazırladığı raporda da yer verdi.

Komisyonun ortak raporuna ait de umut hakkına yönelik iktidar ortakları ortasında uyuşmazlık yaşandığı kamuoyuna yansıdı. Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, mevzuya ait sessizliğini korudu. AKP’li kurmaylar ise umut hakkına karşı sert çıkıştı. Fakat AKP içinde yapılan değerlendirmelerde, yeni açılım sürecinin bir sonraki basamağının bu başlık etrafında formlandığı kabul ediliyor.

Cumhurbaşkanı Erdoğan kamuoyuna tek kelime etmese de, parti kurmayları ortasında “umut hakkı”nın artık soyut bir tartışma olmaktan çıktığı tabir ediliyor. Kulislerde lisana getirilen bilgilere nazaran, sürecin taraflarından Öcalan’ın da “umut hakkı” talebini direkt ve açık biçimde gündeme getirdiği belirtiliyor. Lakin AKP’de hâkim görüş, bu başlığın son derece dar, denetimli ve siyasi maliyeti en aza indirecek edecek bir çerçeveyle ele alınması gerektiği tarafında.

MASADAKİ SENARYOLAR

AKP’de mevzuya yakın isimlerin aktardıklarına nazaran, masada genel bir af ya da direkt tahliye seçeneği bulunmuyor. Tersine, “umut hakkı”nın infaz hukuku hudutları içinde ve teknik bir düzenleme olarak ele alınması planlanıyor. Kulislerde öne çıkan başlıklar şöyle sıralanıyor:

– Koşullu ve evreli model: Umut hakkının otomatik bir hür bırakma manasına gelmeyeceği, yeterli hâl, şiddetten kopuşun tespiti ve örgütsel bağların kesildiğinin teyidi üzere şartlara bağlanacağı söz ediliyor.

– İnfaz hukuku içinde düzenleme: Yeni ve özel bir yasa yerine, infaz rejimi içinde teknik bir değişiklik yapılması gündemde. Bu yolla, düzenlemenin siyasi bir “jest” olarak değil, türel bir ahenk adımı olarak sunulması hedefleniyor.

– Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi referansı: AİHM içtihatlarının münasebet gösterilerek, düzenlemenin milletlerarası hukukla uyumlu bir adım olarak savunulması planlanıyor.

– Süreç teminatı: Umut hakkının, örgütün silah bırakma ve fesih adımlarıyla eş vakitli ilerlemesi gerektiği vurgulanıyor. Tek taraflı bir adım atılmasının kelam konusu olmadığı bilhassa lisana getiriliyor.

‘TOPLUM HASSASİYETİ’ UYARISI

AKP içinde değerli bir kesim, “umut hakkı” başlığının toplumda önemli reaksiyon doğurabileceği görüşünde. Bu nedenle parti içinde şu stratejiler öne çıkıyor:

– Kamuoyuna açık telaffuzda “umut hakkı” tabirinden bilhassa kaçınılması.

– Düzenlemenin teknik, türel ve memleketler arası yükümlülükler çerçevesinde anlatılması.

– Sürecin mümkün olduğunca sessiz, denetimli ve evreli biçimde yürütülmesi.

Parti kaynakları, kamuoyunda oluşabilecek sert yansıların sürecin tamamını riske atabileceği ikazında bulunuyor.

ERDOĞAN NEDEN KONUŞMUYOR?

Kulislerdeki ortak kıymetlendirme, Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın bu evrede şuurlu bir suskunluk stratejisi izlediği yönünde. Parti içi yorumlara nazaran Erdoğan, süreç şimdi olgunlaşmadan ve somut bir mutabakat tabanı oluşmadan yapılacak açıklamaların siyasi maliyetini görüyor. Bu nedenle “önce taban, sonra söylem” yaklaşımını benimsendiği söz ediliyor. Özetle AKP kulislerinde “umut hakkı”, geniş kapsamlı bir siyasi açılım ya da sembolik bir jestten çok, yeni sürecin ilerlemesi için türel bir kaldıraç olarak kurgulanıyor. Lakin bu çerçevenin nasıl bir metne döküleceği ve hangi takvimle hayata geçirileceği, şimdi partinin üst karar düzeneklerinde netlik kazanmış değil.