ABD ile İran ortasında son haftalarda süratle tırmanan tansiyonda Washington askeri müdahaleye hazır olduğunu açıklarken, Tahran “yıkıcı karşılık” ikazları yapıyor. Mümkün amaçların büyük ölçüde iddia edilebilir olduğu belirtilirken, böylesi bir çatışmanın nasıl sonuçlanacağına ait belirsizlik sürüyor.
BBC, son dakika bir muahede sağlanmaması halinde ABD’nin İran’a yönelik muhtemel bir askeri atılımının doğurabileceği senaryoları derledi.
BBC’ye nazaran birinci senaryo, ABD’nin hava ve denizden sonlu ve amaçlı “cerrahi saldırılar” düzenlemesi. Bu kapsamda İran İhtilal Muhafızları (IRGC) ve ona bağlı Besic güçlerinin askeri üsleri, balistik füze depoları ile İran’ın nükleer tesisleri maksat alınabilir.
Ancak BBC, Irak ve Libya örneklerini hatırlatarak, bu cins müdahalelerin demokratik bir siyasi geçişle sonuçlanmasının “aşırı iyimser” bir beklenti olduğuna dikkat çekiyor.
İkinci senaryo ise BBC’nin “Venezuela modeli” olarak tanımladığı yaklaşım. Buna nazaran sonlu ve kısa vadeli bir askeri operasyonla rejimin liderliği yerinde bırakılırken, İran’ın siyasetlerinde zarurî değişiklikler hedeflenebilir.
Bu durumda İran’ın bölgedeki silahlı kümelere verdiği takviyesi azaltması, nükleer ve balistik programlarını askıya alması ya da kısıtlaması ve iç baskının gevşetilmesi mümkünlük dahilinde görülüyor. Lakin BBC, İran İslam Cumhuriyeti’nin 47 yıllık sert idare pratiği göz önüne alındığında bunun da düşük ihtimal olduğunu vurguluyor.
REJİMİN ÇÖKÜŞÜ VE ASKERİ YÖNETİM
BBC’ye nazaran birçok analist, en muhtemel senaryonun rejimin çökmesi ve yerini askeri yüklü bir idareye bırakması olduğunu düşünüyor. İran idaresinin toplumda önemli bir meşruiyet sorunu yaşadığı kabul edilse de, “derin devlet” yapısının iktidarı bugüne kadar ayakta tuttuğu belirtiliyor.
Olası bir ABD müdahalesi sonrası ortaya çıkabilecek kaos ortamında, ülkenin IRGC yüklü bir askeri idare tarafından yönetim edilmesi ihtimali öne çıkıyor.
Tahran idaresi, ABD tehditlerine “parmak tetikte” cevabı veriyor. BBC’ye nazaran İran’ın balistik füzeler ve insansız hava araçlarıyla ABD’nin bölgedeki üslerini gaye alması ihtimali, askeri kapasite farkına karşın önemli bir risk oluşturuyor.
İran’ın, ABD ile iş birliği yaptığı düşünülen komşu ülkelere de akın düzenleyebileceği, Ürdün üzere ülkelerin bu kapsamda risk altında olduğu belirtiliyor.
İran’ın en eski tehditlerinden biri de Körfez’deki kritik deniz yollarının mayınlanması. BBC, bunun global ticaret ve güç piyasaları açısından “kâbus senaryosu” olacağına dikkat çekiyor.
Hürmüz Boğazı’ndan dünya genelinde sıvılaştırılmış doğal gazın yaklaşık yüzde 20’si, petrol ve petrol eserlerinin ise yüzde 20–25’i taşınıyor. Mümkün bir kesinti, güç fiyatlarında sert dalgalanmalara yol açabilir.
SÜRÜ ATAKLARI VE ABD DONANMASI
BBC’nin en kaygı verici senaryolardan biri olarak aktardığı “sürü saldırıları”nda, İran çok sayıda drone, patlayıcı yüklü süratli bot ve askeri ögesi tıpkı anda gayelere yönlendirebilir. Bu taktiğin, ABD donanmasının gelişmiş savunma sistemlerini zorlayabileceği belirtiliyor.
IRGC’ye bağlı deniz ögelerinin asimetrik savaş konusunda ağır eğitim aldığına işaret eden BBC, bir ABD savaş gemisinin batırılmasının ya da mürettebatının esir alınmasının Washington açısından büyük bir askeri ve ruhsal darbe olacağını vurguluyor.
BBC’ye nazaran en tehlikeli risklerden biri, rejimin çökmesi sonrası İran’ın uzun periyodik bir kaosa sürüklenmesi. Bu türlü bir durumda, Suriye, Yemen ve Libya örneklerinde olduğu üzere iç savaş, etnik çatışmalar ve kitlesel göç dalgaları gündeme gelebilir.
BBC, İsrail dahil birçok aktörün İran’daki mevcut rejimin sona ermesini isteyebileceğini fakat “93 milyon nüfuslu Orta Doğu’nun en büyük ülkelerinden birinin kaosa sürüklenmesinin” kimse için kabul edilebilir bir sonuç olmayacağını vurguluyor.
