Z jenerasyonu, kalabalıklar içinde büyüyen lakin yalnızlık hissiyle gayret eden birinci kuşak olarak anılıyor. Artan toplumsal izolasyon ise gençleri, dostluk kurmak için yapay zekâya yöneltiyor. Günün sonunda konuşacak birini bulamayan birçok genç için artık ekranın karşısındaki yapay zekâ, bir arkadaş, bir sırdaş ve hatta bir dayanak noktası haline geliyor.
Cumhuriyet’e konuşan Türkiye Psikiyatri Derneği Psikiyatride Yapay Zekâ ve İnsan- Makine Etkileşimi Çalışma Ünitesi üyesi Doç. Dr. Alişan Burak Yaşar, pandemi periyodu ile 18-25 yaş ortası genç yetişkinlerde yalnızlık hissinin artığına dikkat çekerek “Klinik açıdan baktığımızda durum daha çarpıcı. Araştırmalar, yalnızlık ve toplumsal izolasyonun, erken vefat riski açısından obezite yahut sigara kullanımıyla muadil (yaklaşık yüzde 30 daha yüksek risk) bir tehlike yarattığını gösteriyor” dedi.
‘YARGILAYICI OLMAYAN ÖZEL BİR ARKADAŞ’
Gençlerin, insan bağlarında bulamadıkları “güvenli alanı” yapay zekâda aradıklarını aktaran Yaşar, “Buradaki kilit sistem yargılanmama hissi. Brandtzaeg ve takımının araştırmalarına nazaran gençler, yapay zekâyı ‘yargılayıcı olmayan, her vakit erişilebilir ve şahsa özel bir arkadaş’ olarak algılıyor. Yapay zekâ, insan alakalarının karmaşasını ve reddedilme riskini barındırmadığı için, gençler bu aynalama yapan sistemlerle daha kolay samimiyet kurabiliyor” diye konuştu.
Yapay zekâ arkadaşlığının kısa vadeli bir rahatlama sağladığını söz eden Yaşar, “Ancak, bu gerçek bir bağın yerini tutmaktan fazla, bir illüzyon yaratma riski taşıyor. Yapay zekâ ile ağır arkadaşlık kuran bireylerin, gerçek hayattaki toplumsal ağlarının zayıfladığı ve genel uygun oluş hallerinin düştüğü görülüyor” dedi.
Literatürde “Kids These Days” (Şimdiki Çocuklar) tesiri olarak bilinen bir önyargının bulunduğunu aktaran Yaşar, protzko ve Schooler’ın araştırmaları, yetişkinlerin günümüz gençlerini hürmet, zekâ ve ahlak açısından daima ‘geriliyor’ üzere algıladığını, lakin bunun objektif bir nitekim fazla hafızamızın bir yanılgısı olduğunu kanıtlıyor. Hatta Sümer tabletlerinde bile yaşlıların gençlerin yozlaştığından şikayet ettiğini görürüz; bu binlerce yıllık bir bilişsel yanılgıdır. Bilakis, araştırmalar Z jenerasyonunun ‘değişime açıklık’ ve ‘kendini geliştirme’ kıymetlerinde evvelki jenerasyonlardan daha yüksek skorlar elde ettiğini gösteriyor” diye ekledi.
