Uykusuzluğun sebebi sadece stres olmayabilir: İklim değişikliği uyku düzenini nasıl etkiliyor?
Son yıllarda pek çok kişi geceleri uykuya dalmakta zorlandığını, sık sık uyandığını ya da sabahları yorgun kalktığını söylüyor. Bu durum birçok vakit gerilim, beslenme yahut teknoloji kullanımıyla açıklansa da gözden kaçan değerli bir etken daha var: iklim değişikliği. Global ısınma, artan gece sıcaklıkları, ani hava değişimleri ve çevresel gerilim faktörleri, biyolojik saatimizi direkt etkileyerek uyku tertibini bozuyor. Pekala, iklim değişikliği uykumuzu nasıl etkiliyor? İşte, uyku tertibi ve iklim değişikliği ortasındaki ilişki…
İKLİM DEĞİŞİKLİĞİ VE UYKU ORTASINDAKİ TEMAS NEDİR?
İnsan bedeni uykuya geçişte çevresel şartlara epeyce hassastır. Bilhassa sıcaklık, ışık ve nem üzere faktörler melatonin hormonunun salgılanmasını direkt tesirler. İklim değişikliğiyle birlikte bu istikrarlar bozulmakta, uyku kalitesi düşmektedir.
İKLİM DEĞİŞİKLİĞİ UYKU NİZAMINI NASIL ETKİLİYOR?
1. Artan gece sıcaklıkları uyku kalitesini düşürüyor
Küresel ısınma nedeniyle geceler artık daha sıcak geçiyor. Halbuki sağlıklı bir uyku için ülkü ortam sıcaklığı 18–22 derece aralığında olmalıdır.
- Yüksek sıcaklıklar uykuya dalmayı zorlaştırır
- Derin uyku mühleti kısalır
- Gece terlemeleri ve sık uyanmalar artar
Araştırmalar, sıcak gecelerin bilhassa REM uykusunu olumsuz etkilediğini ortaya koyuyor.
2. Mevsimlerin kayması biyolojik saati şaşırtıyor
İklim değişikliği mevsim döngülerini de etkiliyor. Sonbaharın uzaması, kışın geç gelmesi yahut bahar aylarının düzensizleşmesi, sirkadiyen ritmin bozulmasına yol açıyor.
- Uyku saatlerinde düzensizlik
- Sabahları uyanmada zorluk
- Gün uzunluğu halsizlik ve dikkat dağınıklığı
Bu durum bilhassa çocuklar, yaşlılar ve vardiyalı çalışanlar için daha büyük bir risk oluşturuyor.
3. Çok hava olayları ve ruhsal etki
Sel, fırtına, sıcak hava dalgaları ve yangınlar üzere çok hava olayları sadece fizikî değil, ruhsal gerilim de yaratıyor.
- Kaygı ve belirsizlik hissi
- Gece boyunca tetikte olma hali
- Uyku bölünmeleri ve kabuslar
İklim kaynaklı çevresel gerilim, uyku bozukluklarının artmasına neden olabiliyor.
4. Hava kirliliği ve teneffüs problemleri
İklim değişikliğiyle birlikte artan hava kirliliği, bilhassa gece uykusunda teneffüs problemlerini tetikliyor.
- Burun tıkanıklığı
- Astım ve alerjik reaksiyonlar
- Horlama ve uyku apnesi riskinde artış
Bu durum kesintisiz uyku mühletini değerli ölçüde azaltıyor.
5. İKLİM DEĞİŞİKLİĞİNE BAĞLI UYKU SIKINTILARI KİMLERİ DAHA ÇOK ETKİLİYOR?
Bazı kümeler iklim değişikliğinin uyku üzerindeki tesirlerini daha ağır yaşıyor:
- Yaşlı bireyler
- Kronik hastalığı olanlar
- Çocuklar
- Büyük kentlerde yaşayanlar
- Gece vardiyasında çalışanlar
Bu kümelerde uyku bozuklukları daha sık görülüyor.
UYKU KALİTESİNİ KORUMAK İÇİN NELER YAPILABİLİR?
İklim değişikliğinin tesirlerini büsbütün ortadan kaldırmak mümkün olmasa da uyku kalitesini korumak için kimi tedbirler alınabilir:
- Yatak odasını serin ve havadar tutmak
- Akşam saatlerinde ağır yemeklerden kaçınmak
- Doğru havalandırma ve nem istikrarı sağlamak
- Uyku saatlerini mümkün olduğunca sabit tutmak
- Gündüz güneş ışığından gereğince faydalanmak
