Türkiye’de afetler değil ihmaller öldürüyor: ‘Binalar muayene edilmeden ameliyat ediliyor’
Türkiye, doğal afetlerin sıklıkla yaşandığı bir ülke. Dünya üzerinde de meydana gelen doğal afetler, her bölgede Türkiye’de yarattğı ziyanı yaratmıyor. Zira Türkiye, ihmaller zinciriyle karşı karşıya kalıyor. Bugün yıldönümü olan 6 Şubat 2023’te meydana gelen Kahramanmaraş merkezli sarsıntıların yaraları hala sarılmış değil. Yurttaşlar, afetlerden çok, ihmaller sebebiyle hayatını yitiriyor. Bu ihmallerin büyük bir kısmı, mevcut binaların dayanıklılığının denetim edilmesi noktasında ortaya çıkıyor. Jeoloji Mühendisi Aytaç Aydınbaş, Türkiye’de mevcut yapıların dayanıklılık denetimi noktasında büyük eksiklikler olduğunu anlatarak kendi yarattığı projesini Cumhuriyet’e anlattı. Mevcut haliyle binanın kolonlarından alınan karot örneğiyle “dayanıklı yahut dayanıksız” sonucu veren usule karşı birçok kriterin bulunduğu metodolojik bir puanlama sistemi geliştiren Aydınbaş, projeyle birlikte Türkiye’de yaşayan her bir yurttaşın hayatına dokunmayı amaçlıyor.
‘ZEMİN FAKTÖRÜNE BAKILMIYOR’
‘NDT TAHLİLLERİYLE HER BİNAYI BAŞKA AYRI DEĞERLENDİRMEYİ AMAÇLIYORUZ’
Binanın dayanıklılığı noktasında birçok noktanın başka farklı kıymetlendirilmesi gerektiğini belirten Aydınbaş, “Projemizde her binayı başka ayrı kıymetlendirerek bir reyting pahası vermeyi hedefliyoruz. Binanın yaşı, tabanı, pozisyonu, yapısı üzere etmenler puanlama sistemini etkileyecek. Bunlar kayıt altına alınarak gelecek için de birer rapor oluşturmuş olacak. Bizim 6 Şubat sarsıntılarının akabinde sıklıkla gördüğümüz bir durum var. Mışlı, mişli tabirleri geride bırakacağız. Kolon kesilmiş, taşıyıcı sisteme ziyan verilmiş üzere durumlarda aldığımız kayıtlarla kimin yaptığını tespit edeceğiz ve tedbirini alacağız” dedi. 1 ay süren sistemin sonuç alma mühletini 24 saate indirmeyi hedeflediklerini belirten Aydınbaş, “Mevcut sistem, 2’li yapısıyla kör noktada kalıyor. Biz burada daha fazla parametreyi kıymetlendiriyoruz. Mevcut sistemler bizim sistemimizle kıyaslandığında sırf yüzde 20’lik kısmı inceliyor. Biz daha fazla noktaya bakılması gerektiğini savunuyoruz” diye konuştu. Binaları Tahribatsız Enstrümantal Muayene (NDT) tahlilleri ile profesyonel ekipmanlarla tahlil edeceklerini söyleyen Aydınbaş, binaları bulunduğu bölgeye, kente nazaran başka sistemler üzerinden tahlil etmeyi hedeflediklerini anlattı. Aydınbaş, örnek olarak İstanbul, Ardahan, Rize ve Konya’nın taban DNA’sının birebir olmadığını, iklim çeşitliliği ve toprak yapısı başta olmak üzere her birinin farklı değerlendirmelerle ele alınması gerektiğini vurguladı.
‘EN AZ 40 ALT BAŞLIK ÖZELİNDE İNCELENECEK’
Hazırladıkları sistemle birlikte 100 puanlık risk skorlama matrisi geliştirdiklerini belirten Aydınbaş, binanın 100 puanlık ömür döngüsünün taban güvenliği, taban ile yapı ahengi, yapısal güvenlik, üretim, kullanım ve müdahale durumu, acil durum, tahliye ve risk farkındalığı üzere en az 40 alt başlık altında incelenerek belirlendiğini anlattı. Bu incelemeler sonucunda binanın risk durumuna nazaran binaya kırmızı kodları verilebiliyor. Kırmızı 42 yahut kırmızı 86 kodlarına nazaran çeşitli kararlar veriliyor. 42 kodu, binaya öncelikli yıkım kararı verilmesi manasına geliyor. 86 ise güçlendirme reçetesine uyulması gerektiği manasına geliyor. Aydınbaş, “Sistemin en ayırt edici özelliği, yalnızca puan toplamına odaklanmamasıdır. Kritik Eşik Yaklaşımı gereği; toplam puanı yüksek olsa dahi, binada kolon kesilmesi, ağır korozyon yahut yapının heyelan alanında olması üzere telafisi olmayan bir zafiyet tespit edilirse, sistem yapıyı puanına bakmaksızın direkt Riskli (Kırmızı/Bordo) sınıfına çeker” dedi. Proje için kamu kurumlarıyla işbirliği yapabileceğini belirten Aydınbaş, alanında uzman akademisyenlerin de dayanağını alan proje için Sakarya Üniversitesi ile birlikte çalışmayı planlıyor. Aydınbaş, böylece Avrupa Birliği’nden fon almayı amaçlıyor.
