SHGM taslağı uçuş güvenliğini tartışmaya açtı, denetçi kriteri düşürülüyor: Havadaki herkes için risk
Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü’nün (SHGM) teşkilat yapısını kökten değiştirmeyi hedefleyen Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi taslağının kulislere sızması, havacılık dalında önemli kaygılara yol açtı. “Uluslararası uyum” gerekçesiyle hazırlandığı belirtilen taslağın; devletin denetleyici kurumunu ticari bir yapıya dönüştürdüğü, liyakat prensibini zayıflattığı ve uçuş güvenliğini riske attığı sav ediliyor.
Edinilen kulis bilgilerine nazaran, taslak ilgili kurum ve dal temsilcileriyle kâfi istişare yapılmadan hazırlandı. Havacılık topluluğunda, “Bu düzenleme geçerse, risk yalnızca kurumlar için değil, uçağa binen herkes için olacak” değerlendirmesi yapılıyor. Sızan taslakta en çok reaksiyon çeken düzenleme, uçuş emniyetini direkt ilgilendiren teknik denetçi kriterleri oldu. Argümana nazaran yeni düzenleme, bugün denetçi olmak için aranan deneyim, sertifika ve teknik yeterlilik kaidelerini büyük ölçüde ortadan kaldırıyor. Taslakta yer alan “SHGM’de fiilen çalışıyor olmak” sözü nedeniyle, havacılık bilgisi ve deneyimi olmayan işçinin bile teknik denetçi yapılabileceği belirtiliyor.
Uzmanlara nazaran bu durum, bakım kontrolünden uçak denetimine kadar hayati süreçlerin ehliyetsiz ellere bırakılması manasına geliyor. Bir dal yetkilisi, durumu şu sözlerle özetliyor:
“Havacılık yanılgı kabul etmez. Yanlış bir kontrol, yüzlerce insanın hayatını tehlikeye atar.”
DENETLEYEN KURUM TİCARET YAPARSA NE OLUR?
Taslağa nazaran SHGM’ye, Cumhurbaşkanı kararıyla şirket kurma yahut mevcut şirketlere ortak olma yetkisi verilmesi planlanıyor. Ayrıyeten İstanbul’da kurulması öngörülen Sivil Havacılık Eğitim Merkezi üzerinden kurumun ticari gelir elde etmesi hedefleniyor. Edinilen bilgilere nazaran bu durum, dalda önemli bir çıkar çatışması tartışmasını beraberinde getirdi. Zira SHGM, bugün uçuş okullarını, havayolu şirketlerini ve bakım kuruluşlarını denetleyen otorite pozisyonunda. Uzmanlar, denetleyen kurumun tıpkı vakitte eğitim verip para kazanmasının, tarafsızlık prensibine muhalif olduğunu vurguluyor.
BÜROKRASİ AZALACAĞINA BÜYÜYOR
Taslak “hız ve etkinlik” gerekçesiyle savunulsa da, kulis bilgilerine nazaran SHGM’nin teşkilat yapısı daha da genişliyor. Yeni Daire Başkanlıkları kurulması, karar alma süreçlerinin hızlanması yerine daha da ağırlaşacağı tenkitlerine yol açtı. Bilhassa çeviri ve protokol üzere dayanak hizmetleri için bile farklı üniteler kurulmasının, kamu kaynaklarının israfı manasına geldiği tabir ediliyor.
EUROCONTROL RİSKİ: YETKİ DHMİ’DEN ALINIYOR MU?
Taslakta yer alan bir öbür kritik düzenleme ise EUROCONTROL yol fiyatları. Bugüne kadar bu teknik ve mali süreç, uzmanlığı bulunan Devlet Hava Meydanları İşletmesi (DHMİ) tarafından yürütülüyordu. Fakat sızan taslağa nazaran, bu yetkinin DHMİ’den alınarak SHGM bünyesinde kurulacak Dış Bağlantılar Daire Başkanlığı’na verilmesi planlanıyor. Bahse yakın kaynaklar, teknik bilgi gerektiren bu sürecin diplomatik bir ünite tarafından yürütülmesinin, Türkiye’nin milletlerarası alanda vakit ve prestij kaybına yol açabileceğini belirtiyor.
‘ZATEN DÜŞÜK OLAN ICAO PUANI DAHA DA DÜŞER’ UYARISI
Uzmanların dikkat çektiği bir başka başlık ise Türkiye’nin Milletlerarası Sivil Havacılık Örgütü (ICAO) açısından durumu. Türkiye’nin ICAO’nun yaptığı USOAP kontrollerinde aldığı puanların halihazırda kâfi düzeyde olmadığı anımsatılıyor. Edinilen kulis bilgilerine nazaran, denetleyici kurumun ticari faaliyetlere girmesi, ICAO açısından önemli bir sorun olarak görülüyor. Kaynaklar, bu durumun milletlerarası havacılık güvenilirliğini zedeleyebileceği ihtarında bulunuyor. Bir değerlendirmede şu tabirler kullanıldı:
“Bağımsız olması gereken otorite ticari yapıya dönüşürse, bu ICAO nezdinde kırmızı çizgidir. Bu taslak, Türkiye’nin havacılık karnesini daha da kötüleştirir.”
SEKTÖRDEN DAVET: ‘BU TASLAKTAN DÖNÜN’
Havacılık dalı temsilcileri, Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi taslağının bu haliyle geri çekilmesini istiyor. Uçuş güvenliği, liyakat ve kamu faydasının ticari maksatlara kurban edilmemesi gerektiği vurgulanıyor. Kulislerde öne çıkan ortak görüş ise net:
“Bu taslak geçerse, risk yalnızca kağıt üzerinde kalmaz. O risk, uçağa binen her yolcunun riskidir.”
Uçuş güvenliği neden risk altında?
- Denetçi kriterleri düşürülüyor:
Sızan taslağa nazaran, uçakları ve bakım süreçlerini denetleyecek şahısların teknik yeterlilik ve deneyim kaideleri zayıflatılıyor. Uzmanlar, bu durumun yanlışlı kontrol riskini artıracağı ihtarında bulunuyor.
- Denetleyen kurum ticaret yapıyor:
SHGM’nin şirket kurması ve eğitim vererek gelir elde etmesi planlanıyor. Denetleyen kurumun birebir vakitte para kazanması, tarafsız kontrolü tartışmalı hale getiriyor.
- Teknik işler teknik olmayan ünitelere bırakılıyor:
EUROCONTROL yol fiyatları üzere uzmanlık gerektiren süreçlerin, DHMİ’den alınarak SHGM bünyesinde yeni kurulacak bir üniteye verilmesi, teknik kusur riskini artırıyor.
- Bürokrasi büyüyor, kontrol zayıflıyor:
Yeni daire başkanlıklarıyla artan idare katmanlarının, süratli ve tesirli kontrol yerine gecikme ve karmaşa yaratacağı belirtiliyor.
- Uluslararası itimat kaybı riski:
Uzmanlara nazaran taslak, Türkiye’nin ICAO kontrol puanlarını daha da düşürebilir. Bu durum, Türk sivil havacılığının milletlerarası güvenilirliğini zedeler.
