Son haftalarda dünya çapında birçok bölgede ağır kar yağışı ve fırtınanın akabinde onlarca kişi hayatını kaybetti.
Rusya’nın uzak doğusundaki Kamçatka, aralık ve ocak aylarında metrelerce kar altında kalan bölgelerden biri oldu.
NASA’ya nazaran 1970’lerden bu yana en karlı devrini yaşayan yarımadada iki kişinin hayatını kaybettiği bildirildi.
Japonya’da 26 Ocak prestijiyle son bir haftada ağır kar yağışı ve sert kış şartlarının 10 kişinin vefatına neden olduğu açıklandı.
ABD’yi tesiri altına alan kar fırtınasında ise onlarca kişi hayatını kaybetti, binlerce kişiyi etkileyen elektrik kesintilerine yol açtı. 27 Ocak prestijiyle ülkede binlerce uçuş iptal edildi.
Türkiye’de Ordu’dan Bitlis, Muş ve Van’a kadar birçok kenti kaplayan beyaz örtünün kalınlığı metrelerle söz ediliyordu.
Diyarbakır, Elazığ ve Şırnak’ta kar yağışı yerini dondurucu soğuklara bıraktı. Artan buzlanmaya bağlı olarak yaşanan düşmeler nedeniyle binlerce kişinin kırık şikayetiyle hastanelere başvurduğu bildiriliyor.
Peki bu kış hakikaten sıradışı biçimde sert mi geçiyor? BBC Türkçe Kuzey Yarımküre’yi kasıp kavuran soğuk ve kar fırtınalarını uzmanlarla konuştu.
Britanya Hava Durumu Servisi’nde Kıdemli Meteorolog Jim Dale, son haftalarda Avrupa, Türkiye, ABD, Kanada ve Japonya’da görülen ağır kar ve düşük sıcaklıkların doğal hava durumu değişkenliği içinde değerlendirilebileceğini söylüyor.
BBC Türkçe’ye konuşan Dale, bu durumun ardındaki atmosferik sürecin değerli olduğunun altını çiziyor:
“Polar vortex (kutuplardaki güçlü alçak basınç sistemi) olağanda kutuplarda kalır. Ancak vakit zaman atmosferin üstünde meydana gelen ani stratosferik ısınma bu dengeyi bozar. Stratosfer ısındığında, alt katmanlardaki çok soğuk hava kutuplardan dışarı taşınır” diyor.
Dale, bu soğuk havanın, okyanus değil kıta bölgelerine yönelme eğiliminde olmasının Avrupa, Asya ve Kuzey Amerika’da sert kış şartlarını oluşturduğunu belirtiyor.
Öte yandan uzman meteorolog bu atmosferik süreçlerdeki iklim değişikliği tesirine dikkat çekiyor.
‘AŞIRI SOĞUKLARIN SIKLIĞI VE ŞİDDETİ AZALIYOR’
2025, global kayıtların başladığı 1850’den bu yana en sıcak üçüncü yıl oldu, bundan daha sıcak başka iki yıl ise 2024 ve 2023’tü.
ABD Ulusal Okyanus ve Atmosfer Yönetimi’ne nazaran (NOAA) aralık ayı sıcaklıkları 20. yüzyıl ortalamasının 1.05 derece üzerindeydi, 2025 aralık ayı 1850’den bu yana en sıcak beşinci aralık ayı olarak kayıtlara geçti.
Diğer yandan çağdaş kayıtların başladığı 1967’den bu yana Kuzey Yarımküre’deki kar örtüsünün en az olduğu üçüncü yıl 2025 oldu.
İngiltere’deki Newcastle Üniversitesi’nde Çok Hava Olayları ve İklim Değişikliği alanında Dr Abdullah Kahraman,”Aşırı soğukların sıklığı ve şiddeti 1950’lerden beri düşüşte, ve bunun nedeninin insan aktivitelerinden kaynaklanan ısınma olduğu konusunda bilimsel konsensüs yüksek” diyor.
Peki, daha fazla ısınan bir dünyada nasıl daha fazla kar yağabiliyor?
‘ATMOSFERDE BİRİKEN EKSTRA NEM SOĞUK HAVA DALGALARIYLA BULUŞUYOR’
Londra’daki Imperial College’da Çevresel Siyasetler Merkezi’nde Dr. Mariam Zachariah şöyle diyor:
“Sıcak hava dalgaları daha sık görülüyor. Fakat global ısınma sırf sıcaklıkları artırmakla kalmıyor; kutuplardaki soğuk havayı aşağıya taşıyan atmosferik dolanım sistemlerini de etkileyebiliyor.”
Aşırı hava olaylarının iklim değişikliğiyle bağı alanında uzman Zachariah’ya nazaran, sistemdeki değişiklikler, soğuk havanın nemli ve sıcak hava kütleleriyle müsabakası sonucunda “kar kıyameti” üzere çok kar fırtınalarına yol açabiliyor.
Zachariah, çok hava olaylarıyla ilgili her bölgenin kendine mahsus coğrafik şartlarıyla derinlemesine incelenmesinin daha net sonuçlar vereceğini de belirtiyor.
Diğer yandan uzmanlar ısınan havanın nem tutma kapasitesindeki artışa da dikkat çekiyor.
Kıdemli meteorolog Jim Dale, iklim değişikliğinin okyanus ve denizlerin birden fazla bölgede olağandan daha fazla ısınmasına neden olduğunu belirterek “Bu da denizlerin üzerindeki atmosferin daha çok ısınmasına ve daha fazla nem tutabilmesine yol açıyor” diyor.
“Bu yüzden, Arktik’ten [Kuzey Kutup Bölgesi] gelen soğuk hava aşağı enlemlere indiğinde, Türkiye dahil birçok yerde çok ağır kar yağışları görülebiliyor” diye ekliyor.
Dr. Abdullah Kahraman ise global ısınma genel eğiliminin devam ederken lokal farklılıkların her vakit görülebileceğini vurguluyor.
Buna nazaran, birtakım yerlerde görülen çok kar yağışları da bu doğal dalgalanmaların bir modülü.
Kıdemli araştırmacı, “Örneğin ABD’nin doğu ve orta kısımlarında kar olağandan fazla, dağlarda ise olağandan az” diyor.
TÜRKİYE’DE KIŞ ŞARTLARI NELERDEN ETKİLENİYOR?
Meteroloji Genel Müdürlüğü’ne nazaran Türkiye’de 2025 yılı aralık ayı sıcaklığı 6.3 derece ile mevsim normallerinin 1.5 derece üzerinde gerçekleşti.
Dr. Abdullah Kahraman, Türkiye’de sonbaharda kar örtüsü olağanların çok altındayken aralık ayının son günlerindeki yağışlarla arttığını ve ocak ayında tümüyle olağanların üzerinde seyrettiğini belirtiyor.
Kıdemli araştırmacı, Türkiye’nin kış şartlarını etkileyen faktörlerden birincisinin Kuzey Atlantik üzerindeki atmosferik basınç farklarındaki değişim olduğunu belirtiyor.
Buna nazaran Kuzey Atlantik Salınımı (NAO) ismi verilen bu olgu, aralık sonu – ocak başında negatif fazda seyretti. Bu, Kuzey Atlantik’te yüksek ve alçak basınç ortasındaki farkın azalması manasına geliyor.
Bunun sonucunda Akdeniz bölgesine daha fazla yağış taşındı ve kar dahil yağışlar için daha uygun şartlar oluştu.
Kahraman, öteki yandan atmosferik blokaja uygun şartlar oluşturduğunu da söylüyor.
Sözkonusu terim, olağanda batıdan doğuya hareket eden bir yüksek basınç alanının bir bölgede sıkışıp kalması manasına geliyor.
Kahraman bunun sonucunda yağışlar ya da kuraklık şartlarının bölgesel olarak ekstrem hal alabildiğini belirtiyor.
Türkiye’de, “Önümüzdeki aylarda yağışların mevsim normallerinde ve kısmen üstünde olması, sıcaklıkların ise olağandan yüksek olması bekleniyor” diye ekliyor.
Kahraman, dünyanın muhakkak bölgelerinde sıcaklıkların düşmesine katkıda bulunan La Niña’nın Türkiye için tesirinin ihmal edilebilir seviyede olduğunu da belirtiyor.
La Niña, El Nino-Güney Döngüsü diye bilinen hava olayının üç evresinden biri olarak tanımlanıyor.
Bu döngüde, El Nino isimli sıcak kademe, daha soğuk La Niña evresi ve nötr evre var.
La Niña, Pasifik Okyanusu’nda yüzey sularının olağandan daha fazla soğumasıyla ortaya çıkan bir iklim olayı.
Çok güçlü bir La Niña yaşanırsa, araştırmalara nazaran ABD’nin birtakım bölgeleri, İngiltere ve Kuzey Avrupa çok yağışlı bir kış geçirebiliyor.
La Niña tıpkı vakitte, Endonezya ve Avustralya üzere ülkelerin olağandan daha çok yağış alması ve güneydoğu Asya’da daha hareketli bir muson mevsimi manasına geliyor.
Uzmanlar ABD’deki kar fırtınalarına kısmen La Niña’nın katkıda bulunmuş olabileceği konusunda hemfikir görünüyor.
Buna rağmen iklim değişikliğinin tesiriyle olağan dalgalanmaların dışına çıkıldığı yorumunda bulunuyorlar.
Jim Dale, iklim değişikliğinin bizi, geçmişte alıştığımız “normal” hava sistemlerinden çıkıp yeni bir geçiş periyodu iklimine sürüklediğini belirtiyor.
Buna nazaran atmosfer ısındıkça içindeki güç artıyor, moleküller daha süratli hareket ediyor ve bu da hava olaylarını daha sistemsiz hale getiriyor.
Bu durumun hem kış hem yaz kurallarında şiddetli fırtınalar, çok yağışlar, kar fırtınaları, çok yüksek rüzgârlar ve çok sıcaklıklar üzere beklenmedik ve daha şiddetli olaylar yaratabileceğini söylüyor.
“Bu yüzden artık sadece ahenk sağlama (adaptasyon) ve azaltım (mitigasyon) değil; güvenlik, sıhhat ve hayatta kalma açısından da düşünmemiz gerekiyor” diyor.
