Alanında uzman isimler ile kurum ve kuruluşlar, yıllarca iktidarı, şirketleri ve yurttaşları su krizi konusunda uyardı. Göller kurudu, sular çekildi. Kuraklık kendini göstermeye başladığında kimse aldırış etmedi. Buna rağmen kuraklık, 2025 yılında tüm gerçekliğiyle Türkiye’nin karşısına çıktı. Barajlardaki su ölçüsü, kritik düzeylere düştü. Büyükşehirler başta olmak üzere Türkiye’nin birçok vilayetinde sistemli su kesintileri yapıldı. Yağışların azalması ve iklim değişikliği, su sorunu körükleyen ana faktörlerden oldu. Buna karşın iklim değişikliği ve yağışların azlığı, Türkiye’nin yaşadığı sıkıntıların başrolü değil. 13 yıldır taslakta bekleyen Su Yasası, hâlâ sırasını bekliyor. Su Politikaları Derneği Başkanı Dursun Yıldız, Türkiye’nin su krizi yaşamasındaki etkenleri, ihmalleri ve çözüm tekliflerini Cumhuriyet’e anlattı.
ÇARPIK KENTLEŞME SU KRİZİNE SEBEP OLDU
Dursun, su krizinin etkenlerini şu husus başlıklarıyla açıkladı:
- Su kaynaklarının planlaması dikkate alınmadı: “Su kaynakları planlaması, arazi planlaması, çevre sistemi planı ve imar planı üzere planlarla birlikte ele alınmalıdır. Türkiye’de uzun yıllar boyunca bu planların birbiriyle irtibatı olmamış, daha sonra da planlama anlayışı adeta ortadan kalkmıştır.”
- Plansız ve çarpık kentleşme: “Plansız ve çarpık kentleşme ile kırsaldan kente göç akını, kentlerin nüfusunu ve su talebini çok arttırmıştır. Su kaynaklarını geliştirme siyasetimiz, öncelikle oluşmuş olan ihtiyaçların süratle karşılanmasına yönelik olmuştur. Su yönetiminde arz idaresi öne çıkmış ve sosyo-politik faktörlerin tesiri ile talebi düzenleyici sistemlere yer verilmemiştir.”
- Çok parçalı yapı ve uyum eksikliği: “Su yönetimimizde çok başlı, çok parçalı bir yapı ve su yönetimi ile ilgili kurumlar arasında uyum eksikliği oluşmuştur.”
- Su Yasası eksikliği: “13 yıl önce çalışmaları başlamasına karşın yeni bir su yasası ve havza ölçeğinde aktif bir kurumsal yapı oluşturulamamıştır. Su Yönetimi Genel Müdürlüğü tarafından havza ölçeğinde birçok planlama raporu hazırlatılmış lakin uygulamaya geçirilememiştir.”
‘KAYIP KAÇAK ORANI DÜŞÜRÜLMELİ’
Söz konusu sorunların çözümüne ilişkin konuşan Dursun, “Su yönetiminin aktif bir şekilde yapılabilmesi için su idare anlayışımızdan su kullanım alışkanlıklarımıza kadar radikal bir düşünce ihtilali yapmak zorundayız. Oluşan yeni kurallara göre kurumsal kapasitemizi geliştirmek ve yeni bir su yönetim anlayışı ve su kullanım kültürü yaratmak zorundayız” dedi. Alınacak hiçbir tedbirin tek başına kâfi olmayacağına dikkat çeken Dursun, “Suyun faal bir şekilde yönetimini, “Koruma-Kullanma ve Kapasite geliştirme” prensibi ile açıklayabiliriz. Suyun kaynakta ölçü ve kalite olarak korunması, verimli kullanılması ve bu yönetimi uygulayıp denetleyecek bir kurumsal kapasite geliştirilmesi gerekmektedir” sözlerini kullandı. Artan talep için yeni su alternatifleri aramak yerine elde mevcut olanının verimli halde kullanılması gerektiğini söyleyen Dursun, “Adımlardan öncelikli olanı kent şebekelerinde ortalama yüzde 40 civarında olan kayıp ve kaçak oranını yüzde 10-15 düzeyine çekmek olmalıdır. Sulamaya ayrılan suyun toplam kullanım içindeki oranının yüzde 73’ten yüzde 50’lere indirilmesi stratejik bir maksat olarak tanımlanmalıdır. Ziraî sulamada çağdaş sulamaya geçişin çiftçilere olan maliyetinin tümü hibe olarak karşılanmalıdır. Büyük kentlerde arıtılmış atık suların ve yağmur sularının uygun alanlarda kullanım oranı en az yüzde 10’a çıkartılmalıdır. Sanayi suyunda arıtılmış atık su kullanımı teşvik edilmelidir” diye konuştu. Siyasetçilerin su krizinde ana etkeni iklim krizi ve yağış azlığına bağlamasına yönelik de konuşan Dursun, “Yağış azlığı ve iklim değişikliği yaşanan sorunu etkileyen faktördür. Lakin belirleyici neden su idarenin kuraklık riskininin yönetimi için hazır olmayışı ve kentlerimizin dirençli olmayışıdır” dedi.
‘SU YASASI PROBLEMLERİ ÇÖZMEYE YETMEZ’
Tarım ve Orman Bakanı İbrahim Yumaklı, geçen yılın aralık ayında düzenlenen 5. Ulusal Su Kurulu toplantısında “Dileğimiz, ülkemiz için son derece kıymetli olan Su Kanunu’nun 2026 yılı içerisinde TBMM’de yasalaşması ve yürürlüğe girmesi” dedi. Bakan Yumaklı’nın yasaya yönelik “dileklerini” iletmesi yurttaşlarca ilginç karşılandı. Mevzuya ait konuşan Dursun, “Su Kanunu taslağı 13 yıldır yasalaştırılmayı beklemektedir. Bakanın açıklaması bir dilek olarak tabir edildiğine göre bu yıl da yasalaşması kesin değildir. Su Kanunu taslağı yasalaşmadığı için birçok şura yasal çerçeve kazanamamaktadır. Birebir vakitte su kaynaklarının korunması, kullanılması ve sürdürülebilir idaresi konusundaki düzenlemeler beklemektedir” dedi. Su Yasası’nın yasalaşmasının tüm sorunların çözümü için kâfi olmayacağına dikkat çeken Dursun, “Çünkü Su Kanunu’nu aktif bir şekilde havza ölçeğinde uygulayacak kurumsal altyapı oluşturulmuş değildir. Havzada su yönetimi havza su kurulları ile faal bir halde gerçekleştirilemez. Havza ölçeğinde DSİ bölge müdürlüklerine misyon verilmelidir. Ayrıca havzada iştirakçi aktif bir su yönetimi için tüm paydaşların havza planları konusunda şimdiden bilgilendirilmeleri gereklidir” diye konuştu.
