Depremin üzerinden 3 yıl geçmesine rağmen birçok zelzele davasında yargılama basamağına bile geçilemedi. 53 binden fazla yurttaşın ömrünü yitirdiği binalara ait açılan davalarda cezaevindeki kişi sayısı yalnızda 208.
Depremde yakınlarını yitiren yurttaşlar, adalet uğraşı vermekten yaslarını bile yaşayamıyor. Adalet Bakanı Yılmaz Tunç’un 1 Kasım 2025’te açıkladığı datalara nazaran 11 vilayette 2 bin 380 kişi hakkında zelzeleyle ilgili ceza soruşturması açıldı. Binlerce bağımsız ünitenin yıkıldığı zelzele bölgesinde 148’i tutuklu, 60’ ı hükümlü olmak üzere sadece 208 kişi tutuklu bulunuyor.
Öte yandan idari yargı ile ilgili sarsıntı bölgesinde 116 bin 696 dava açıldı. 83 bin 321 davada idari yargıda birinci derecede karar verildi. 26 bin 493’ü istinafa intikal etti. 19 bin 592’si Bölge Yönetim Mahkemesi’nde istinafta karara bağlandı. 40 bin 270 derdest belge bulunuyor.
‘DOSYALAR SÜRÜNCEMEDE’
“Depremin üzerinden üç yıl geçti. Bugün geldiğimiz noktada ne yazık ki ‘adalet’ hâlâ büyük ölçüde gecikmiş durumda” diyen Adalet Peşinde Aileler Platformu üyesi ve kayıp yakını Döne Kaya, “Açılan davaların kıymetli bir kısmı ya eksik soruşturmalarla ilerliyor ya da hala soruşturma etabında sürüncemede bırakılıyor. Üç yıla karşın iddianamesi düzenlenmemiş evraklar, uzman raporu beklediği için ilerleyemeyen davalar ve kamu vazifelilerinin yargı kontrolü dışında bırakıldığı belgeler mevcut” dedi.
‘SORUMLULUK ZİNCİRİ DARALTILIYOR’
Firari sanıklara ait yakalama kararlarının tesirli biçimde uygulanmadığını söyleyen Kaya, “Bunun yanında birtakım binalara ait evraklar, sorumluluk zinciri daraltıldığı için ya hiç açılmadı ya da sadece alt seviye faillerle hudutlu kaldı. Ruhsat veren, denetlemeyen, göz yuman kamu vazifelilerinin büyük kısmı hakkında ise soruşturma müsaadesi pürüzüne takılan evraklar ilerlemiyor” tabirlerini kullandı.
‘TEKNİK SORUN DEĞİL’
Mevcut tablonun, zelzele yargılamalarındaki sorunun münferit aksaklıklardan değil, kurumsallaşmış gecikmeler, cezasızlık riski ve sorumluluktan kaçınma pratikleriyle şekillendiğini ortaya koyduğunu belirten Kaya, “Bu nedenle bugün geldiğimiz yer, adaletin tecelli ettiği bir nokta değil; adaletin ertelendiği, hatta birtakım evraklarda fiilen askıya alındığı bir aşamadır” tespitinde bulundu.
Sistemdeki gecikmede eksper raporlarının hazırlanması evresinin büyük tesiri olduğunu vurgulayan Kaya, “CMK’ya nazaran en fazla altı ayda tamamlanması gereken uzman raporları, sarsıntı davalarında aylarca hatta yıllarca evraklara sunulmamaktadır. Bu gecikmeler sadece teknik bir sorun değil; makul müddette yargılanma hakkının açık ihlalidir” dedi.
‘SİSTEMATİK ENGELLEME’
Deprem davalarında öbür yapısal sorunun da kamu vazifelilerinin yargı önüne çıkarılmasına ait sistematik engelleme olduğunun altını çizen Kaya, “Üç yıl geçmesine karşın Hatay ve Adıyaman başta olmak üzere birçok vilayette, yıkılan binalarla ilgili kamu vazifelileri hakkında hâlâ soruşturma müsaadesi verilmemiş belgeler bulunmaktadır. Verilen müsaadelerin ise aylarca evraklara eklenmemesi, kamu vazifelilerinin fiilen yargı dışı kalmasına yol açmaktadır” uyarısında bulundu.
‘CEZASIZLIK ALGISI DERİNLEŞİYOR’
Deprem davalarında yargılama ve mahkumiyetin muhtemel kast üzerinden yapılması gerektiğini belirten Kaya kelamlarına şöyle devam etti:
“Buna rağmen muhtemel kast tartışması bile bastırılmak isteniyor. Sarsıntı davalarının büyük çoğunluğunda sanıklar otomatik olarak şuurlu taksir kapsamında yargılanmakta; riskli tabanlarda yapılaşma, mühendislik kurallarının bilerek ihlali ve kontrol sistemlerinin şuurlu biçimde devre dışı bırakılması üzere olgulara karşın muhtemel kast tartışması dahi açılmamaktadır. Rönesans Rezidans evrakında olduğu üzere, sanıkların mesleksel bilgisi, bölgeyi tanıması ve riskleri öngörebilecek pozisyonda olması açıkken, bu tartışmanın yapılmaması cezasızlık algısını derinleştirmektedir. “
“YALNIZCA GEÇMİŞİN HESABI DEĞİL”
“Buna ek olarak, ceza davalarının tazminat davalarında otomatik biçimde bekletici sorun yapılması, sarsıntı mağdurlarının yıllarca tazminata erişememesine yol açmaktadır. İdari davalarda ise zelzelenin ‘kaçınılmaz doğal afet’ olarak kıymetlendirilmesi, AFAD’ın şahsen kendi hazırladığı İRAP raporlarıyla ortaya koyduğu öngörülebilir ve önlenebilir risklere karşın yönetimin sorumluluğunu görünmez kılmaktadır. Tüm bu yaşananlar kayıp ailelerinin adalete olan inancı zedelese de biz uğraş etmeye devam edeceğiz. Zira bu davalar sadece geçmişin hesabı değil, gelecekte emsal felaketlerin yaşanmaması için bir toplumsal adalet imtihanıdır.”
