Mezun sayısı arttı, kalite düştü: ‘2024 itibarıyla Türkiye’de avukat başına 430 kişi düşüyor’
Ankara merkezli fikir kuruluşu Toplum Çalışmaları Enstitüsü tarafından yayımlanan “Hukuk Fakülteleri Raporu”nda Türkiye’de hukuk fakülteleri sayısının son 25 yılda süratli artış gösterdiğine dikkat çekilirken, hukuk eğitiminde nicelik artışının kalite ve istihdam sıkıntılarını da beraberinde getirdiği vurgulandı.
EZİCİ ÇOĞUNLUĞU SON 25 YILDA KURULDU
Rapora nazaran, Türkiye’de bugün faal ve pasif durumdakilerle birlikte hukuk fakültesi sayısı 100’e yaklaştı. Türkiye’de bulunan 89 hukuk fakültesinin 67’sinin son 25 yılda kurulmuş olduğunun hatırlatıldığı raporda, fakültelerin 50’sinin devlet, 39’unun ise vakıf üniversiteleri bünyesinde faaliyet gösterdiğine dikkat çekildi.
ÖĞRENCİ SAYISI SON 10 YILDA YÜZDE 35 ARTTI
Toplum Çalışmaları Enstitüsü raporunda hukuk fakültelerindeki süratli artışın, öğrenci sayılarına ve avukat sayılarındaki artışa da direkt yansıdığı vurgulandı. Buna nazaran, 2013–2014 devrinde yaklaşık 55 bin olan hukuk fakültesi öğrenci sayısı, 2018–2019’da 82 bini aşarken, son yıllarda kontenjan daraltma siyasetleriyle birlikte 75 bin düzeylerine geriledi. Buna karşın, son on yıllık devirde toplam artış oranı yüzde 35’e denk düşüyor.
2023–2025 devrinde hukuk fakülteleri kontenjanları yüzde 34’ün üzerinde azaltılmıştı. Devlet üniversitelerinde kontenjanlar neredeyse yarı yarıya düşerken, vakıf üniversitelerindeki azalmanın daha hudutlu kalması “hukuk eğitiminin ücretlileşmesi” tartışmalarını gündeme getirmişti.
AVUKAT SAYISI ARTIŞI, NÜFUS ARTIŞINI SOLLADI
Raporda en çarpıcı bulgulardan biri ise avukat sayısındaki artış oldu. Türkiye’de 1998 yılında 36 bin olan avukat sayısı, 2024 itibarıyla 199 bini aştı. Böylelikle avukat sayısı 26 yılda beş katına çıktı. Avukat başına düşen nüfus ise son 15 yılda bin 95 bireyden 430 bireye kadar gerileyerek Avrupa ortalamasının altına indi.
TÜRKİYE, AVRUPA’NIN EN ZİRVESİNE OYNUYOR
Avrupa ülkeleriyle yapılan karşılaştırmada Türkiye, avukat başına düşen nüfus açısından Portekiz ve İspanya’nın akabinde üçüncü sırada yer aldı. İncelenen 12 ülkede ortalama avukat başına düşen nüfus 679 iken, Türkiye’de bu sayı 2024 yenisiyle 430 oldu.
ÖĞRETİM ÜYESİ DAĞILIMI DENGESİZ
Raporda, öğretim üyesi sayısındaki artışa karşın fakülteler ortasında önemli dengesizlikler bulunduğu da vurgulandı. Enstitü’nün çalışmasında, kimi hukuk fakültelerinde profesör sayısının sıfır ya da bir ile sonlu olduğu, profesörlerin makul üniversitelerde ağırlaştığı tespit edildi.
YENİ SİYASETLERE MUHTAÇLIK VAR
Raporda yer alan değerlendirmede, hukuk eğitiminde nicelik yerine kaliteyi temel alan, kontenjan-planlama ve öğretim üyesi dağılımını gözeten yeni siyasetlere muhtaçlık olduğu vurgulandı. Vasıf İnanç Hisli imzalı raporun “Sonuç ve Öneriler” kısmında Toplum Çalışmaları Enstitüsü’nün teklifleri, şu ana başlıklar altında sıraladı:
-Hukuk Fakültesi için belirlenen tercih barajının kademeli olarak 50 bine kadar çekilmesi düşünülmelidir.
-Kontenjan azaltma siyasetine vakıf üniversitelerinin de devlet üniversitelerine eş bir halde dahil edilmesi gerekmektedir.
-Devlet üniversitelerinin kontenjanları yüzde 49 oranında azaltılırken, vakıf üniversitelerindeki düşüş sadece yüzde 10,1 olmuştur. Bu durum geniş toplum kesitlerinde toplumda hukuk eğitiminin giderek “ücretli” hale geleceğine ve hukuk eğitimindeki toplam kalitenin azalacağına ait tasalar uyandırma potansiyeline sahiptir.
-Türkiye genelindeki 86 hukuk fakültesinde toplam 586 profesör görev yapmaktadır. Ancak bu profesörlerin dağılımı son derece adaletsizdir: Profesörlerin yüzde 41’i yalnızca 10 köklü fakültede toplanmıştır.5 hukuk fakültesinde hiç profesör bulunmazken, 9 fakültede sırf bir profesör görev yapmaktadır. Bu sorunun giderilmesi için hukuk fakültelerinin akademik takımlarına dair standartlar getirilmesi yararlı sonuçlar doğurabilecektir.
-Eylül 2024’te yapılan ilk Hukuk Mesleklerine Giriş Sınavı (HMGS) sonuçları, eğitim kalitesindeki farkı net bir biçimde ortaya koymuştur. Devlet üniversitelerinden mezun olanların muvaffakiyet oranı yüzde 47,28 iken, vakıf üniversitesi mezunlarında bu oran yüzde 30,07’de kalmıştır. İçeriği ve sorularının kalitesi başka bir tartışma konusu olmakla birlikte, HMGS’nin yalnız mevcudiyetinin dahi hukuk meslekleri açısından olumlu sonuçlar verdiği görülmektedir. HMGS uygulamasına, ölçme-değerlendirme unsurlarına daha uygun ve daha kaliteli sorularla devam edilmesi, orta ve uzun vadede önerilmektedir.
