Dünyanın en büyük adası Grönland, sadece devasa buz örtüsüyle değil, buzulların altında bulunduğu argüman edilen doğal kaynak zenginliğiyle de yine gündeme geldi. Kritik hammaddelerden lityum ve ender toprak elementlerine, kıymetli metallere, hatta petrol ve gaza kadar uzanan bu potansiyelin, global güç dönüşümünde kilit rol oynayabileceği belirtiliyor.
BUZUN ALTINDAKİ BİLİNMEZLİK
Uzmanların altını çizdiği temel nokta, Grönland’ın buzdan arınmış alanlarının adanın toplam yüzeyinin beşte birinden bile az olması. “Görünen” alan geniş olsa da asıl belirsizlik, kilometrelerce kalınlıktaki buz katmanının altındaki geniş coğrafyada bulunuyor. Bu durum, şimdi haritalanmamış ya da doğrulanmamış çok büyük doğal kaynakların var olabileceği ihtimalini güçlendiriyor.
PETROL VE GAZ İDDİASI
ABD Jeoloji Araştırmaları Kurumu’nun (USGS) birtakım değerlendirmelerinde, Kuzeydoğu Grönland’ın karasal alanlarında, buzla kaplı bölgeler dahil olmak üzere yaklaşık 31 milyar varil petrol muadili hidrokarbon bulunabileceği öne sürülüyor. Kâğıt üzerindeki bu ölçek, güç piyasaları açısından “oyun değiştirici” olarak değerlendirilebilecek bir potansiyele işaret ediyor.
Ancak uzmanlara nazaran sorun sadece rezervin büyüklüğüyle sonlu değil. Grönland’da arama ve üretim faaliyetleri; uzaklık, sert iklim şartları, kısa çalışma dönemleri, altyapı eksikliği ve yüksek lojistik maliyetler nedeniyle dünyanın birçok bölgesine kıyasla çok daha sıkıntı yürütülüyor. Bu nedenle “büyük potansiyel” telaffuzuna karşın ticari keşiflerin sonlu kaldığı, bilhassa karasal sedimanter havzalarda maliyetlerin caydırıcı olabildiği tabir ediliyor. Buna rağmen adanın etrafındaki deniz alanlarında da geniş petrol sistemleri bulunabileceğine yönelik araştırmaların arttığı aktarılıyor.
JEOLOJİK ZENGİNLİK
Jeologlara nazaran Grönland’ı eşsiz kılan öge, 4 milyar yıla uzanan karmaşık jeolojik geçmişi. Dünyanın en yaşlı kayaçlarından kimileri bu bölgede yer alıyor. Hatta “doğal” (göktaşlarından gelmeyen) büyük demir kütleleri üzere sıra dışı oluşumların varlığından kelam ediliyor.
1970’li yıllarda, elmas taşıyabilen kimberlit yapılar keşfedilmiş olsa da, kuvvetli tabiat şartları ve yüksek maliyetler nedeniyle bu bulgular bugüne kadar geniş ölçekli bir madencilik faaliyetine dönüşmedi. Uzmanlar, Grönland’daki kaynak çeşitliliğini üç ana jeolojik süreçle ilişkilendiriyor: dağ oluşumu, kıtasal yarılma ve volkanik faaliyet. Bu üç “reçetenin” birebir bölgede bir ortaya gelmesi, hem metaller hem de kritik hammaddeler açısından sıra dışı bir potansiyel yaratıyor.
Dağ oluşumu devirlerinde kabuğun kırılıp çatlamasıyla oluşan fay çizgilerine altın ve bedelli taşların, örneğin yakutun, yerleşebildiği belirtiliyor. Kıtasal yarılma süreçleri ise petrol ve gaz sistemleri için uygun jeolojik havzalar oluşturabiliyor. Volkanik geçmiş de az toprak elementleri üzere kritik hammaddelerin oluşumunda kıymetli rol oynuyor.
KRİTİK HAMMADDE YARIŞI
Enerji dönüşümünün “gizli kahramanları” olarak tanımlanan az toprak elementleri, rüzgâr türbinlerinden elektrikli araç motorlarına, yüksek sıcaklıkta çalışan mıknatıslardan savunma endüstrisine kadar pek çok alanda kullanılıyor. Bu nedenle ender toprak elementlerinin arzı, sırf ekonomik değil tıpkı vakitte jeopolitik bir sorun haline gelmiş durumda.
Araştırmalar, Grönland’da buz altında kalan birtakım az toprak elementi yataklarının hacim açısından dünyanın en büyükleri ortasında yer alabileceğini öne sürüyor. Bilhassa disprozyum ve neodimyum üzere stratejik elementlerde, buz altındaki rezervlerin gelecekteki global talebin yüzde 25’inden fazlasını karşılayabilecek büyüklükte olabileceği sav ediliyor. Bu iki element için yapılan toplam büyüklük iddiası ise yaklaşık 40 milyon ton düzeyinde lisana getiriliyor.
Grafit de dikkat çeken başlıklardan biri olarak öne çıkıyor. Lityum pillerin üretiminde kritik bir bileşen olan grafitin, Grönland’da gereğince araştırılmamış lakin değerli bir potansiyel barındırabileceği bedellendiriliyor.
MALİYET VE ETRAF BASKISI
En çarpıcı başlıklardan biri ise iklim krizi ile madencilik faaliyetleri ortasındaki ikilem. Grönland’da 1995 yılından bu yana Arnavutluk büyüklüğünde bir alanın eridiği belirtilirken, global emisyonlar süratle düşmezse bu eğilimin artabileceği vurgulanıyor. Buzulların çekilmesi yer altı kaynaklarına erişimi kolaylaştırsa da tıpkı süreç deniz düzeyinin yükselmesi ve bakir tabiat üzerindeki baskının artması manasına geliyor.
Teknolojik gelişmeler sayesinde yer radarı üzere yollarla, 2 kilometre kalınlığa kadar buz katmanının altındaki ana kaya topoğrafyasının daha net biçimde haritalanabildiği tabir ediliyor. Buna karşın buz altındaki arama çalışmaları yavaş ilerliyor. Asıl tartışma ise sadece kaynakların bulunabilirliği değil, çıkarımın çevresel tesirleri ve uzun vadeli sürdürülebilirliği üzerinde ağırlaşıyor.
Grönland’da madencilik ve kaynak çıkarım faaliyetlerinin 1970’lerden bu yana kapsamlı yasal çerçevelerle sıkı biçimde düzenlendiği aktarılıyor. Lakin güç dönüşümünün hızlanması ve büyük iktisatların tedarik zincirlerini teminat altına alma isteği, önümüzdeki yıllarda daha fazla lisans ve daha süratli arama tarafında baskı yaratabilir. Bilhassa ABD’nin Grönland’a yönelik artan ilgisinin bu tartışmaları daha da büyütebileceği belirtiliyor.
Sonuç olarak Grönland, bir yandan güç dönüşümünün muhtaçlık duyduğu kritik hammaddeler için stratejik bir merkez olarak görülürken, öbür yandan iklim krizinin en hassas cephelerinden biri olarak öne çıkıyor.
